శ్రీమహాభారతము - ఆరణ్యపర్వము - తృతీయాశ్వాసము - సోమకుండను రాజర్షి చరిత్రము - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

సోమకుండను రాజర్షి చరిత్రము (సం. 3-127-2)

క.	‘సోమకుఁడను రాజర్షి మ \| హా మఖ మొనరించి జంతుఁ డను నొక్క సుతున్‌ భూమీశ! పడసె; నాతని \| భామలు నూర్వురును గొడుకుఁ బరమప్రీతిన్‌.	208
క.	తమ తమ పుత్త్రుఁడ కాఁ జి \| త్తములం జేకొని దయం బృథగ్భావము లే క ముదంబునఁ బెంచిరి లో \| కమున జనుల్‌ చోద్యమందఁగాఁ గడువేడ్కన్‌.	209
వ.	ఒక్కనాఁ డబ్బాలకు కుఱువు చీమ గుట్టినఁ దద్వేదన సహింప నోపక యేడ్చుచున్నవాని కడకుఁ దల్లులందఱుఁ బఱతెంచి యేడ్చిన నయ్యాక్రందన ధ్వని విని సంభ్రమించి సోమకుం డంతఃపురంబునకుం జని కొడుకు నూరార్చి సభాస్థితుండై మంత్రులకు ఋత్విజులకు నిట్లనియె.	210
ఆ.	‘కోరి యొక్క కొడుకుఁ గొడుకుగా నే నెట్లు \| నమ్మియుండనేర్తు? నాకు సతులు శతము గలిగియుండ సంతాన మల్పమై \| యునికి మీకుఁ జూడ నుచిత మగునె?’	211
వ.	అనిన వానికి ఋత్విజు లిట్లనిరి.	212
తే.	‘ధరణినాథ! నీ భార్యాశతంబునందుఁ \| బరఁగ నూర్వురుపుత్త్రులఁ బడయ నీకు నభిమతం బేనిఁ దగుఁ దగదనక నీవు \| కడఁగి మా చేయఁబంచిన క్రతువు సేయు.	213
వ.	ఈ జంతుం బశువుగా వధించి తద్వపాహవ్యంబుల హవ్యవహుం దనిపిన, దాన నీ నూర్వురు భార్యలకు నూర్వురు కొడుకులు పుట్టుదు; రందగ్రజుండైన జంతుండు సౌవర్ణ లక్షణ లక్షిత సవ్యపార్శ్వుండై యుదయించు’ నని చెప్పి ఋత్విజులచేత సోమకుండు ననుజ్ఞాతుండై.	214
క.	తనయుఁ బశువఱిచి తద్వపఁ \| గొని వేల్చినఁ జూచి యార్తకురరీనాదం బున నేడ్చిరి కడు నడలుగఁ \| దనుమధ్యలు నూర్వురును సుతస్నేహమునన్‌.	215
క.	ఇమ్ముగఁ దద్ధూమాఘ్రా \| ణమ్మున గర్భములు దాల్చి నాతులు నవమా సమ్ములు నిండుడుఁ గనిరి ము \| దమ్మున జంతుప్రముఖసుతప్రకరమ్మున్‌.	216
వ.	అందు జంతునకు నందఱు నెప్పటియట్ల తల్లులు సమస్నేహలై యుండం బుత్త్రులు నూర్వురుం బెరిఁగి సమర్థులైయున్నఁ బెద్ద కాలంబునకు ఋత్విజుండు పరలోకగతుండై ఘోరనరకానలంబున నెరియుచు నుండె; నంత సోమకుండును దేహత్యాగంబు సేసి, యమరలోకంబున కరుగువాఁడు ముందట నరకానల పచ్యమానుండయ్యెడు ఋత్విజుం జూచి’ యి ట్లేల త్రీవ దుఃఖోపహతుండవైతి?’ వని యడిగిన వాఁ డిట్లనియె.	217
ఆ.	‘అవనినాథ! నీకు నార్త్విజ్య మొనరించి \| చూవె యిట్టి నరకపావకమునఁ బడినవాఁడ; నీకు బహుపుణ్య లోకముల్‌ \| గలవు; నన్నుఁ గావవలయుఁ గరుణ.’	218
వ.	అనిన సోమకుండు ధర్మరాజు పాలికిం జని తచ్ఛాసనంబునం బుణ్యలోకంబులకుం బోవుచుండి యిట్లనియె.	219
క.	‘నా కారణమున ఋత్విజుఁ \| డేకాంతమ నరకగతికి నేఁగెను వానిం దోకొని పోయెద’ నని శుభ \| లోకంబున కరిగెఁ ద్రిదశలోకస్తుతుఁడై.	220
వ.	ఇట్లు యజ్ఞపుత్త్రుం డైన సోమకుండు తన తపోయజ్ఞఫలంబున ఋత్విజు నరకవిముక్తుంజేసి పుణ్యలోక గతుండయ్యె ; నిందుఁ దొల్లి ప్రజాపతి సహస్ర వార్షికంబైన యిష్టాకృతంబను సత్త్రయాగంబుఁ జేసె; నాభాగుండైన యంబరీషుం డిందు యజ్ఞంబులం జేసి పరమసిద్ధికిం జనియె; నిది నహుషు యజ్ఞదేశం; బిందు దశపద్మ సంఖ్య ధనంబుల నాతండు సదస్యులం బూజించె; నిది సార్వభౌమ యజ్ఞస్థానం; బిది యయాతి యజ్ఞాయతనంబు; వాని సవనంబున కింద్రుండు వచ్చె; నిది రామహ్రదం, బిది నరనారాయణాశ్రమం, బిది ప్లక్షావతరణంబను యమునాతీర్థం; బిందు దేవతలును ఋషులును సారస్వత యాగంబుఁ జేసి; రిది దేవర్షియైన సంవర్తుచేత రక్షితం; బిందు భరతుం డనేక యాగంబులు సేసి సర్వలోకంబులుం జూచె; నీవు నిందుఁ గృతస్నానుండవై సర్వలోకంబులుం జూడు’ మనిన ననుజసహితుండై ధర్మతనయుం డత్తీర్థంబున స్నానంబుఁ జేసి రోమశున కిట్లనియె.	221
శా.	‘దేవర్షిద్యుచరాహిలోకములు నాదిత్యాశ్వినీలోకముల్‌ దేవాధీశ్వరుఁ జూచితిన్‌; మఱియు నద్దేవేంద్రునొద్దన్‌ సగాం డీవోద్దామమహాభుజార్గళుఁ గిరీటిన్‌ సవ్యసాచిన్‌ జయ శ్రీవిభ్రాజితుఁ బార్థుఁ జూచితి జగత్సేవ్యా! మునీంద్రోత్తమా!’	222
వ.	అనిన రోమశుండు వెండియు ధర్మరాజున కిట్లనియె.	223
క.	‘ఇది దక్షుమఖస్థానం; \| బిదియు సరస్వతి యనంగ నిలఁ బరఁగు మహా నది; యిందుఁ ద్రిదశతతితోఁ \| ద్రిదశజ్యేష్ఠుండు సేసెఁ దివిరి మఖంబుల్‌.	224
వ.	ఇది పంచయోజన ప్రమాణంబైన ప్రజాపతియజ్ఞవేది; ఇందు దేహత్యాగంబు సేసి మర్త్యు లమర్త్యత్వంబుం బొందుదురు; తొల్లి సరస్వతి నిషధదేశంబున భూమి సొచ్చి యిచ్చమసోద్భేదంబునందుఁ గానంబడియె; నిది సింధుతీర్థం; బిందు లోపాముద్ర నగస్త్యుండు ప్రతిగ్రహించె.	225
తే.	ఇదియు విష్ణుపదంబు; దా నిది విపాశ; \| యిదియుఁ గాశ్మీరమండలం; బిది వితస్త; మిదియు మానసద్వార; మిం దిందువంశ! \| పరశురాముండు మును హంసపథముఁ జేసె.	226