శ్రీమహాభారతము - ఆరణ్యపర్వము - పంచమాశ్వాసము - ధర్మవ్యాధుఁడు కౌశికునిఁ దన జననీజనకులయొద్దకుఁ దోడ్కొని పోవుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

ధర్మవ్యాధుఁడు కౌశికునిఁ దన జననీజనకులయొద్దకుఁ దోడ్కొని పోవుట (సం. 3-204-3)

క.	‘ఏ నిమ్మెయి నుత్తమ వి \| జ్ఞానోన్నతి వడయుటకు నిజం బగు మూలం బైనది గల దొక ధర్మము \| భూనుత! యది నీకు దృష్టముగ నెఱిఁగింతున్‌.	113
వ.	అభ్యంతరగృహంబునకుర’ మ్మని యతనిం దోడ్కొని చని మనోహరంబై చతుశ్శాలంబై వివిధసౌరభసంవాసితం బైన హర్మ్యంబునందు మహితాసనాసీను లైన వారిం దన జననీ జనకుల నభిమతాహారపరితోషితులఁ బరమాంబరాభరణ గంధమాల్యాలంకృతమూర్తుల నతనికిం జూపి, తానును దత్పాదప్రణామంబు సేసి, వారలఁ గుశలం బడిగిన, నయ్యిరువురుం బుత్త్రున కి ట్లనిరి.	114
సీ.	‘అన్న! కుమార! నీయట్టి సత్పుత్త్రుండు \| గలుగ మా కేమిటఁ గడమ సెపుమ! నీ చేయు ధర్మంబ నీకుఁ దోడయ్యెడుఁ \| బరమాయు రర్ధసంపదలుఁ గనుము; నీ చరిత్రంబున నిఖిలవంశముఁ బవి \| త్రిత మయ్యె మానుషదేహ మేల ధరియించితో కాని తత్త్వమారయఁ బర \| దేవత వీవు; సందియము వలదు;
తే.	వాఙ్మనఃకర్మములఁ బితృవత్సలత్వ \| మొక్కరూపుగఁ జలుపుచు నున్నయట్టి సద్గుణాకరు నిన్నెన్ని జామదగ్న్యు \| నొకని నెన్నంగఁ దగుఁ గాక యొరులు గలరె!’	115
వ.	అని పలికి; రప్పుడు ధర్మవ్యాధుండు వారికిం గౌశికుం జూపి, ‘యిమ్మహాత్ముండు మనలఁ జూచువేడ్కనిటవచ్చె’ నని చెప్పిన నావృద్ధు లతనికి నర్హసత్కారంబులు గావించినం, గైకొని, యతండు వారలఁగుశలం బడిగె; నంత నవ్విప్రునకు లుబ్ధకుం డి ట్లనియె.	116
సీ.	‘జననుత! వీరు నా జననియు జనకుండుఁ \| జూవె! వీరలకు శుశ్రూష సేసి, యిట్టి పరిజ్ఞాన మేనుఁ బ్రాపించితి \| నమరులఁ బూజింతు రర్థి నెల్ల వారును; నొండు దైవంబుల నెఱుఁగ; నీ \| వృద్ధుల నాపాలి వేల్పు లనఘ! కమనీయ ఫలపుష్పగంధభూషణవస్త్ర \| ములు మనోహరభక్ష్యభోజ్యములును
తే.	వీరి కెపుడు నివేదింతు, వేడ్కఁ బుత్త్ర \| దారసహితుండ నై నియతముగ సేవ యాచరింతును; వేదముల్‌ యజ్ఞములు వ్ర \| తంబులును వీర నా కను తలఁపు దృఢము.	117
తే.	జనని జనకుఁడు సద్గురుఁ డనలుఁ డాత్ముఁ \| డనఁగ నియ్యేవురును నే గృహస్థుచేత సుగతివాంఛఁ బ్రసాదితు లగుదు రట్టి \| వాఁడ సూవె ధర్మాత్ముండు వసుధమీఁద’.	118
వ.	అని చెప్పి యిట్లనియెఁ; ‘బతివ్రత పనుపునం జేసి నీవు ధర్మజ్ఞానార్థంబు నాయున్నయెడకుం జనుదెంచిన నప్పతివ్రతవలని యనుగ్రహంబున నీకు నెల్లవియు నెఱింగించితిఁ గాని, నీదెస నాదు చిత్తంబు ప్రియంపడియుండదు; నీచేసిన యకార్యం బొక్కటి గల దది యెయ్యది యనిన;	119
ఉ.	ఎంతయు వృద్ధు లై తమకు నీ వొకరుండవ తెప్ప గాఁగ న త్యంతముదంబునన్‌ బ్రదుకు తల్లిని దండ్రిని నుజ్జగించి ని శ్చింతుఁడ వై సదాధ్యయనశీలత వారియనుజ్ఞ లేక యే కాంతమ యెమ్మెయిన్‌ వెడలి తక్కట! నీవు గరంబు క్రూరతన్‌.	120
ఆ.	నీక వగచి వగచి నిర్భిన్నహృదయు లై \| విగతచక్షు లైరి వినవె? వార; లరిగి యింక నైన నమ్ముదుసళ్ల యు \| దగ్రశోకవహ్ని నార్పవయ్య!	121
క.	నీయధ్యయనమ్మును సుకృ \| తాయాసము నిష్ఫలంబు లై చను గురుసే వాయుక్తి లేక తక్కినఁ \| జేయుము నాపలుకు; మేలు సేకుఱు నీకున్‌.’	122
వ.	అనినఁ గౌశికుం డతని కిట్లనియె.	123
క.	‘ఇది యట్టిద నీ చెప్పిన \| సదమలహితవాక్యభంగి సకలము వింటిన్‌; వదలక యిమ్మెయిన చరిం \| చెద గురుజనములకుఁ బ్రీతిఁ జేసెద ననఘా!	124
క.	నాదైన భాగ్యవశమునఁ \|గాదే నీతోడి చెలిమి గలిగెం, బరమా హ్లాదమనస్కుఁడ నైతి, శు \| భోదయముల కెల్ల నింక యుక్తుఁడ నైతిన్‌.	125
క.	పాపకృతం బగు దుర్గతి \| మోపుఁ గనకయుండ ననుఁ బ్రబోధాత్మక లీ లాపరిణతుఁ గావించితి; \| నాపాలిటి వేల్ప వీవ నరనుతచరితా!	126
చ.	అనుపమ మెట్టివారలకు నందదు ధర్మపథంబు ధాత్రిలో; విను, పదివేవురం దొకఁడు విశ్రుతధర్మపరాయణుండు గ ల్గునొ కలుగండొ సందియము; గోరి సనాతనధర్మ మూఁది యె వ్వనికిని నీకుఁ బోలె బుధవత్సల! యిట్లు చరింపవచ్చునే.	127
చ.	నిను నొక శూద్రుఁగాఁ దలఁపనేర గుణాకర; నీ చరిత్రముం గన మది నద్భుతం బొలసెఁ; గావున నెయ్యది కారణంబుగా నొనరఁగ నిట్టి జన్మమును నొందితి చెప్పుము; భూత భావివ ర్తనములయందు నీకు విదితంబులు గానివి గల్గ వెమ్మెయిన్‌’.	128
వ.	అనిన నతనికి ధర్మవ్యాధుం డిట్లనియె.	129