శ్రీమహాభారతము - శాంతిపర్వము - పంచమాశ్వాసము - హంసగీత - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

హంసగీత (సం. 12-288-1,2)

సీ.	అనిన ధర్మసుతుండు హర్షమ్ము దనదు చి \| త్తమున నిండార శాంతనవుతోడ ‘దమమును సత్యంబు క్షమయును నెల్లెడ \| వినుతింపఁబడు నార్యజనులచేత; నవి యంత లెస్సలే?’ యనవుడు నతనికి \| నతఁడిట్టులను ‘విను హంసగీత; యది యుత్తరంబగు నధిప! నీ ప్రశ్నంబు \| నకు; దానిఁ జెప్పెద నలినభవుఁడు
తే.	పసిఁడి రాయంచయై కేలిపరత నొంది \| తిరుగ నొక్కెడ సాధ్యు లద్దేవుఁ గాంచి పక్షివర! నీవు విద్యలఁ బ్రౌఢుఁడగుట \| సెప్పఁగా విందు మాశ్రయించెదము నిన్ను.	540
వ.	‘ఏము సాధ్యుల’ మని పలికి సవినయంబుగా నిట్లనిరి.	541
తే.	‘ఉత్తమం బెద్ది? నీ చిత్త మొలయు నెందుఁ? \| బురుషుఁ డెయ్యది గల్గినఁ బొందు నఖిల కర్మబంధ మోక్షము? నట్టి ధర్మ మెఱుఁగఁ \| జెప్పవే కరుణాలత చిగురులొత్త.’	542
వ.	అని యడిగిన నాదరించి యయ్యంచ వారల కిట్లనియె.	543
క.	‘క్షమయును దమమును సత్యము \| నమేయ మహిమాస్పదంబు లన విందుము ధ ర్మములం దెల్లను నభివ \| ర్ణ్యము; లవి హృద్గ్రంథిభేదన ప్రౌఢంబుల్‌.’	544
వ.	అని చెప్పి వెండియు.	545
క.	‘పరమర్మ భేదులును నయ \| విరహితములు ధర్మకార్య విముఖంబులు ని ష్ఠురములు నగు మాటలు స \| త్పురుషుం డాడఁ డవి సత్యములు గా కునికిన్‌.	546
క.	జనములు దను నవమానిం \| చిన నిందించినను మాఱుసేయక సైరిం చిన శాంతాత్ముఁడు వారల \| మును చేసిన యట్టి సుకృతముల నాఁచికొనున్‌.	547
క.	కీడాడిన మేలాడుచుఁ \| దాడన మొనరించి రేని దరహాసముతో నీడం బోదును గ్రోధో \| త్పీడ వొరయ దెప్పుడును మదీయహృదయమున్‌.	548
తే.	వేదసారంబు సత్యంబు; వినుఁడు! సత్య \| సారమూర్తి దమము; దమసార మనఘు లార! మోక్ష; మీ పరిపాటి గారవమున \| నాదరించు జనంబుల కందు ముక్తి.	549
క.	దమమునఁ గర్మేంద్రియముల \| శమియింపఁగఁ జేఁత యది నిసర్గగుణంబై రమియించు నెప్పురుషు చి \| త్తము దాన నతండు సర్వధర్మకరుఁ డగున్‌.	550
క.	ఆ తెఱఁ గఘములఁ బాచును \| బాతకములు వాయ మొగులు వాసిన సంప్ర ద్యోతితుఁ డగు నమృతాంశుని \| భాతి వెలుఁగు నాత్మమోక్షపద మది సుండీ!	551
క.	మనసును వాక్కును రక్షం \| బనుపడు నెవ్వనికి శ్రుతి తపస్త్యాగము లా తని చేతిలోని వగునని \| మునిజనములచేత విందుము నిరంతరమున్‌.	552
క.	పలుకు వడినతనిఁ బాపం \| బులు విడుచుం బలికినతనిఁ బొందును బాపం బులు నొరుపాపము దనపై \| నొలయింపఁగనేల నింద యుడిగినఁ గాదే.	553
క.	కుపితుఁ డగువాని వ్రతమును \| జపమును దేవార్చనంబు శ్రాద్ధక్రియయుం దపమును దానము యజనము \| నపగతములు గాఁగఁజేయు నంతకుఁ డలుకన్‌.	554
చ.	పలుకక యుండుకంటెఁ దగఁ బల్కుట మేలు; వినుండు! సత్యముం బలుకుట ధర్మమార్గమునఁ బల్కుట సర్వజన ప్రియంబుగాఁ బలుకుట యోలి నెక్కుడగు భంగులు; వీని నెఱింగి యొండుమైఁ బలుకక నాల్గుచందములఁ బల్కఁగ మెత్తురు వాని దేవతల్‌.	555
క.	సత్యక్షమాదమంబులు \| నిత్యపదంబునకు నెక్కు నిచ్చెన; యవి సం గత్యనుగతములు సత్సాం \| గత్యం బటు గాన ముఖ్యకార్యము సుండీ!’	556
వ.	అని సత్య క్షమా దమ ప్రకారవిషయంబు లైన వాక్యంబులు సెప్పిన విని కృతార్థులై సాధ్యులు సంతోషించి వెండియు హంసంబున కిట్లనిరి.	557
క.	‘ఏమిట లోకం బావృత? \| మేమిటఁ దా వెలుఁగకుండు? నేమిట మిత్ర స్తోమంబు విడుచుఁ దనుఁ గా \| దేమిట మోక్షంబు? మాకు నెఱిఁగింపు దయన్‌.’	558
వ.	అనుటయు.	559
ఉ.	ఆనతవైరి! యిట్టులను హంసము వారలతోడ ‘లోక మ జ్ఞానముచేత నావృతము సంభృతమత్సరుఁడైన వే ఱగుం దాను బ్రకాశసంపదకుఁ దన్‌ విడుచుం దెగి మిత్రకోటిలో భానుగతిన్‌ విమోక్షపద మందదు సంగముకల్మి నెమ్మెయిన్‌.’	560
వ.	అనిన వారు మరాళంబున కిట్లనిరి.	561
క.	‘ఎవ్వఁడు రమించు నొక్కఁడ, \| యెవ్వఁడు పెక్కండ్రఁ బ్రీతి నెసఁగఁగఁజేయున్‌, నివ్వటిలు నెవ్వనికి బల \| మెవ్వఁడు కలహంబు వెంట కెంతయుఁ దొలఁగున్‌.’	562
వ.	అని యడిగిన హంస యిట్లనియె.	563
క.	‘ప్రాజ్ఞుఁడు రమించు నొక్కఁడ; \| ప్రాజ్ఞుఁడు పెక్కండ్రఁ బ్రీతిఁ బరఁగఁగఁ జేయున్‌; బ్రాజ్ఞుఁడు బలవంతుం డగుఁ; \| బ్రాజ్ఞుఁడు కలహమునఁ దొట్టుపడక తొలంగున్‌.	564
వ.	అని చెప్పిన రాయంచతో సాధ్యు లిట్లనిరి.	565
తే.	‘విప్రుఁడేమిట దేవత్వవిభవ మొందు? \| నేమి కతమున సాధుత్వ మెసకమెసఁగు? నతని కెద్ది యసాధుత్వ మావహించు? \| మానుషుం డగు నెద్దాన? మహితమూర్తి!	566
చ.	అనుటయు హంస మిట్టులను ‘నధ్యయనంబున దేవభావముం గను; వ్రతవృత్తి సాధువనఁగాఁ జరియించు; జనం బసాధు నాఁ జనుఁ బరివాదశీలమున; శౌచవిహీనత మృత్యుభీతి వొం దిన మదిలోన నెక్కొనిన దీనత విప్రుఁడు మానుషుం డగున్‌.’	567
క.	అని పలికి సాధ్యులకుఁ దన \| తను విభవము సూపి సమ్మదంబున వారల్‌ దనుఁగొలువ నిజనివాసం \| బున కేఁగె నజుండు నగవు మొగమున నెఱయన్‌.	568
వ.	అని చెప్పి భీష్ముండు.	569
ఉ.	‘సాదరవృత్తి సాధ్యులఁ బ్రహర్ష సమేతులఁ జేయఁ బూని సం వాదము సేసె దేవముని వంద్యుఁ డజుం; డిది సేయు నాయురు త్పాదన మిచ్చు సంతతశుభంబులు గీర్తి యొనర్చుఁ బుత్రపౌ త్రోదయ మావహించు భరతోత్తమ! తన్‌ వినినన్‌ బఠించినన్‌.’	570
వ.	అనిన విని ధర్మనందనుండు శంతనునందనుతో ‘సాంఖ్యయోగంబుల తారతమ్యంబులుం దత్స్వరూపం బులు నెఱింగింపవే’ యనుటయు, నమ్మహీపతికి నమ్మహాత్ముం డిట్లనియె.	571