శ్రీమహాభారతము - శాంతిపర్వము - షష్ఠాశ్వాసము - అధ్యాత్మాధిభూతాధిదైవత ప్రకారము - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

అధ్యాత్మాధిభూతాధిదైవత ప్రకారము (సం. 12-301-1)

సీ.	పాదపాయూపస్థపాణివాక్కులు విను \| మధ్యాత్మములు దత్క్రమానుయుక్తి గంతవ్యమును విసర్గంబు నానందంబుఁ \| గర్తవ్యవక్తవ్యకములు నయ్యె నధిభూతములు వాని కధిదైవములు వరు \| సన విష్ణుమిత్త్రప్రజాపతులును శక్రపావకులును జక్షువు జిహ్వయు \| ఘ్రాణంబుఁ ద్వక్కు శ్రోత్రంబుఁ జూవె
తే.	యనఘ! యధ్యాత్మములు రూపమును రసంబుఁ \| జాలుపడ గంధసంస్పర్శ శబ్దములును దదధిభూతంబు లధిదైవతములు సూర్య \| జలమహీ వాయు దిశలండ్రు శాస్త్రవిదులు	90
క.	మన మధ్యాత్మము దానికి \| ననఘా! మంతవ్యమందు రధిభూతము చం ద్రుని నధిదైవతముగ బుధ \| జనములు చెప్పుదురు శ్రుతివచఃప్రతిపత్తిన్‌.	91
తే.	బుద్ధి యధ్యాత్మమనఁ జను భూతవర్య! \| దాని కధిభూత మండ్రు బోద్ధవ్యమైన దానిఁ బొల్చు తదీయాధిదైవతంబు \| వినుము క్షేత్రజ్ఞుఁడని చెప్పు వేదచయము.	92
క.	ఆరయ నధ్యాత్మ మహం \| కారం బధిభూతనామకం బభిమానం బారూఢ యశఃపరమో \| దారా! రుద్రుఁ డధిదైవతం బన నెగడున్‌.	93
తే.	ధరణివల్లభ! చిత్తమధ్యాత్మ మనఁగ \| బరఁగుఁ జేతయితవ్యంబు భావితాత్ము లైన మహనీయు లధిభూతమండ్రు బ్రహ్మ \| మంచితాధిదైవతమను నాగమములు.’	94
వ.	అని చెప్పి ‘ప్రకృతి పురుష ప్రకారంబులు వినుట మనో నిర్వికారత్వకారణం బగు’ నను పలుకు పలికి యిట్లనియె.	95
క.	‘ప్రకృతి దనయిచ్చఁ గ్రీడా \| ర్థకముగ సత్త్వాదిగుణ వితానము నానా వికృతులఁ బొందింప నసం \| ఖ్యకవిధమై పరఁగుచుండునది మనుజేంద్రా!	96
క.	దీపమున ననేకములగు \| దీపములు పరంపరానుదీప్తాకృతులై వ్యాపించు చందమున గుణ \| రూపంబులఁ బరపుఁ బ్రకృతి రోషవిదూరా!	97
సీ.	సత్త్వగుణంబులు సంతోష మానంద \| మారోగ్య మక్రోధ మార్జవంబు శుద్ధి ప్రకాశత సుస్థిరత్వ మహింస \| నిర్మల శ్రద్ధ వినీతి లజ్జ సత్యంబు శౌచంబు సమత యాచారం బ \| కార్పణ్యపైశున్య కామవృత్తి విను రజోగుణములు విగ్రహ దర్పాభి \| మాన కామక్రోధ మత్సరములు
ఆ.	కరుణలేమి భోగకాంక్ష యహంకార \| ముమ్మలిక తమోగుణమ్ము లప్ర కాశమోహ బహుతరాశన వాదప్ర \| మాద మౌర్ఖ్యమరణ భేదనములు.	98
క.	ప్రకృతికిని గుణములుం గొని \| యకలంకుండైన యంతరాత్ముని వేవే ల్వికృతులఁ బొందించుట పా \| యక కలుగుం దత్స్వ భావ మది యరయంగన్‌.	99
క.	పురుషుఁడు చైతన్యాత్ముఁడు \| నరనాయక! ప్రకృతి చేతనారహిత జగ ద్ధురఁ బురుషుని వెలుఁగునఁ దా \| ధరియించుం బురుషుఁ దిగుచుఁ దనమెయిఁ దిరుగన్‌.	100
ఉ.	సత్త్వరజస్తమోగుణ వశస్థితిఁ గేవలపుణ్యమిశ్రకా రిత్త్వ విరుద్ధకర్మములఁ బ్రేరితమై కను నూర్ధ్వలోకసే విత్త్వము మానుషత్త్వ పదవీకలనంబును రౌరవంబు నా తత్త్వము తన్నెఱుంగమి ప్రధానము చేఁతల నావహిల్లినన్‌.	101
క.	తను నెఱిఁగిన నవ్యక్తము \| చనవునఁ బోఁ డాత్ముఁ డజర శాశ్వత విగతాం జన విమలాచ్యుత పదముం \| గని యక్షరుఁడగు నిజప్రకాశస్థిరతన్‌.’	102
వ.	అనిన విని జనకపతి యమ్మునిపతితో ‘ననాదినిధనంబులు నమూర్తంబులు నచలంబులు నగ్రాహ్యంబులు నగు పురుషప్రకృతితత్త్వంబులయం దొక్కటి సచేతనంబైయుండఁ దక్కినయది చేతనారహితం బగుటకుం గతం బేమి యెఱింగింపవే’ యనుటయు నతం డతని కిట్లనియె.	103
క.	సగుణం బగుణం బగునే? \| యగుణము సగుణమగు నెట్టు? లవ్యక్తము ని త్యగుణసమవేతమై జడ \| త గలిగియుండంగఁ బురుషధర్మము గలదే?	104
క.	పురుషుని కల రూపెఱిఁగెడు \| పరిబోధము లేకయుండుఁ బ్రకృతికిఁ బ్రకృతిం బురుషుఁ డెఱుంగును దనకుం \| బరంబు లేదనియుఁ గను శుభస్థిర దృష్టిన్‌.	105
క.	కావునఁ బ్రకృతి యచేతన \| భూవల్లభ! చేతనుండు పురుషుఁడు సమ్య గ్భావన యలవడిన మునీం \| ద్రావళి యిమ్మెయి సునిశ్చయంబుగఁ బలుకున్‌.	106
వ.	అని వెండియు.	107
ఆ.	తాను బ్రకృతిఁ బ్రకృతి తనయందు నిల్చు ని \| ల్చినను దాన వికృతిఁ జెందకుండుఁ బురుషుఁ డుదకమత్స్యముల యుదుంబరమశ \| కముల సంగమంబు కరణి గలుగ.	108
ఆ.	జలముఁ గదిసియుండ జలముచే నార్ద్రంబు \| గాక యుండునట్టి కమలదళము భంగి నంతరాత్మ ప్రకృతిఁ బొందియును ద \| ద్వికృతిఁ బొందకుండు వీతదోష!	109
వ.	ఇది సాంఖ్యానుభావంబు, యోగంబు తెఱం గెఱింగించెద.	110
క.	విను సాంఖ్యసమజ్ఞానం \| బును యోగసమానబలము భూవర! లే వెం దును, నవి రెండును వేఱుగఁ \| గను బాలిశుఁ డొక్క తెరువకా నేఁ గందున్‌.	111
క.	జననాథ! మనోధారణ \| యును బ్రాణాయామ విధియు నుపయోగ్యములై చను నిర్గుణమును సగుణం \| బును ననఁగా రెండు తంత్రములు యోగమునన్‌.	112
క.	ప్రాణాయామము గ్రమమునఁ \| బ్రాణోత్పీడనము గాని భంగి నడుపుచున్‌ ఘోణాగ్రస్థితి విషయ \| శ్రేణి దొఱఁగి యుండి యోగసిద్ధతఁ బడయున్‌.	113
వ.	ఎట్లంటేని.	114
తే.	కరము నియతుఁడై కొంతేసి కాలముల శ \| రీర ధర్మవిరోధిఙగా రేయుఁ బగలుఁ బ్రాణ సంయమనము నడపంగవలయు \| దాన చిత్తంబుఁ దనువు శుద్ధత వహించు.	115
వ.	అది సిద్ధత్వసంపదకు మూలం బిది సగుణతంత్రంబు తెఱఁగు, నిర్గుణ తంత్రప్రకారం బెఱింగించెద.	116
తే.	ఇంద్రియంబులు మనమునం దివురఁజేసి \| మనసుఁ దిగిచి యహంకారమున నడంచి బుద్ధిలోన నహంకృతిఁ బుచ్చి బుద్ధి \| ప్రకృతిఁ గలఁపఁ దద్ధ్యానతత్పరత గలుగు.	117
క.	ధ్యానైక తత్పరాత్ముఁడు \| గానఁబడయు నజరు నిర్వికల్పు విమలు ని త్యానందసత్యశుద్ధ \| జ్ఞానమయుం బరము నచలు శాశ్వతుని శివున్‌.	118
చ.	ఉదిత సమగ్రబోధుఁడగు యోగికి నిశ్చలదీపరూపసం పద సుఖసుప్తు భంగి ఘనపంక్తులు లేని వియత్తలంబు నొ ప్పిద మొదవుం దరంగముల పెల్లునఁ దాఁ జలితంబుగాని వా ర్ధి దశ నతం డకంపుఁ డగు ధీపరివృత్తులు గల్గెనేనియున్‌.	119
క.	భేరీ శంఖాదిక నా - నారవములు వొడమెనేని నాతఁడు దానం గారింపఁబడఁడు వీతవి \| కారస్థితిఁ బొలిచియుండు గగనముభంగిన్‌.	120
క.	తేనియకుండఁ గొనుచు సో \| పానము లేమఱుట లేక ప్రాఁకిన క్రియ నా త్మానందరసంబొక కణ \| మైనఁ జిలుకనీక తుదికి నాతం డెక్కున్‌.	121
క.	అనఘ! యిది యోగపథ మిం \| దనలసుఁడై చనఁగఁ జాలు నతఁడు కృతార్థుం డనితరసులభ పద ప్రా \| ప్తినిరూఢుఁ డనామయుం డభిష్టుతుఁ డెందున్‌.	122
వ.	అని యుపదేశించి వెండియు.	123
సీ.	నరనాథ! యుత్క్రమణప్రదేశంబులు \| పాదజంఘాజానుపాయు గుహ్య ములు నూరుపార్శ్వ నాభులు బాహువక్షోగ \| ళాననశ్రోత్ర నాసాంబకములు భ్రూఫాలమస్తకంబులు నోలి విష్ణుండు \| వసుసాధ్యమిత్రులు వసుధయును బ్ర జాపతి మరుదిందు సంక్రందనస్థాణు \| లును నరుం డను మహామునియు విశ్వ
తే.	దేవదిగ్గంధవహులును బావకుండు \| నశ్విపితృ శతానందులు నందు వెలుఁగు చుండ్రు హృన్మయ పవనక్రమోత్క్రమముల \| నొందు నద్దైవతంబుల యోగివరుఁడు.’	124