శ్రీమహాభారతము - అశ్వమేధపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము - శ్రీకృష్ణుఁడు ధర్మరాజునకు మనస్తాపోపశమంబు సేయుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

శ్రీకృష్ణుఁడు ధర్మరాజునకు మనస్తాపోపశమంబు సేయుట (సం. 14-11-7)

సీ.	అవని యెల్లను వృత్రుఁ డాక్రమించి తదీయ \| గుణమగు గంధంబు గొనిన వజ్రి వానిపై వజ్రంబు వైనఁ గ్రమంబున \| నంబుతేజః పవనాంబరముల యందుఁ బ్రవేశించి యందుల రసరూప \| సంస్పర్శశబ్దముల్‌ చండవిక్ర ముండైన యతఁడు సముద్ధతిఁ గొనఁగొనఁ \| దొడ్తోడ నమ్మహేంద్రుండు గులిశ
ఆ.	నిహతి వెలువరింప నిర్భరవేగుఁడై \| యతనిలోను సొచ్చె నసుర దాన మూర్ఛ వోయె దివిజముఖ్యుండు బోధితుఁ \| జేసె మంత్రవిధి వసిష్ఠుఁ డతని.	112
వ.	ఇట్లు వసిష్ఠప్రయుక్త మంత్రశక్తిం బ్రబుద్ధుండైన వృద్ధశ్రవుండు శరీరాంతర్గతుం డైన వృత్రు సదృశంబైన వజ్రంబున వధియించె; నవ్వాసవుం డీ ధర్మరహస్యంబు తెఱంగు మునుల కెఱింగించె; మునులు నాకుం జెప్పెరి; మానవేశ్వర! దీని నీవు దెలిసికొను’ మని పలికి యప్పాండవాగ్రజునితో నప్పుండరీకాక్షుండు వెండియు నిట్లనియె.	113
సీ.	‘శారీరమును మానసంబును నా రెండు \| దెఱఁగులై వ్యాధి వర్తించు; నందు విను వాతమును బిత్తమును సమ \| త్వంబుఁ బొందిన యప్డు స్వస్థుఁ డగు న రుం; డవి మూఁట నొక్కండైన వికృతి నొం \| దిన శరీరవ్యాధి యనఁగ బరఁగు; సత్త్వరజస్తమస్సమత సుస్థితి; విష \| మత మనోవ్యాధి; యీ ద్వితయమునకు
ఆ.	నొంటి దోఁచు టెపుడు నొదవ; దన్యోన్య సం \| జనకజన్యభావసత్తఁ జేసి వికృతికాల మొకట నొకటి దోఁచునది వా \| తాదులందు గుణములందు నధిప!	114
వ.	ఇది సూక్ష్మకర్మానుష్ఠానప్రకారంబు, దీని నీ వలవరింపవు గావునం గర్మానుష్ఠానంబును నిర్మలంబుగా నడపం బడ దంటి’ నని పలికి మఱియును.	115
క.	వాతాదులందు గుణములు \| నీ తెరువునఁ దక్కు వగుట యెక్కు డగుట నీ చేతఃప్రసక్తిఁ దోఁచి నృ \| పా! తెలియఁగవలయు సమత పరశాంతికినై.	116
సీ.	అమ్మెయి ‘గాక వాతాదులు సత్త్వము \| ఖ్యములును దివిచిన గలఁగు దేని నది నీ స్వభావ మేమనఁగల? దింకను \| జెప్పెద నవధాన మొప్ప వినుము సభ కేకవస్త్ర రజస్వలఁ బాంచాలిఁ \| గొని రాక మఱవు కాననములోన నిడుమలు గడుచుట నెడ్డ్దఁ బెట్టకు జటా \| సుర సైంధవాదుల దురితకృతులు
తే.	తలఁపకుము మాత్స్యపురమున దైన్యపడుట \| బుద్ధి సేయకు భీష్మాది యుద్ధతంత్ర మారయంగ యుద్ధంబు గా దందుఁ బుట్టు \| కీడు మే లేమియును జిత్తగింపకుండు.	117
వ.	దాని నెట్లు యుద్ధంబు గాదనియె దంటేని నది మిథ్యాయుద్ధంబు సత్యయుద్ధం బాకర్ణింపుము.	118
ఉ.	అమ్మెయి బంధుమిత్రుల సహాయత కల్మి ప్రయోజనంబు లే; దమ్మహనీయయుద్ధమున కాత్మయ తోడు, మనంబు శత్రుఁ; డీ వెమ్మెయి నైన శాంతి ఘటియింపుము లోపగఁ దీర్పు మెందు శాం తమ్మ చుమీ మనోజయము దాన వెలుంగుము శాంతబుద్ధివై.	119
తే.	అంతరం బగు నిక్కయ్య మధిప! గెలువ \| కిట్ల యేగతిఁ బోయెదో యెఱుఁగ దీని నీవ కనికొని సద్బుద్ధి నిశ్చయ ప్ర \| వీణుఁడవు గమ్ము మాటలు వేయు నేల?	120
వ.	అని చెప్పి కౌంతేయాగ్రజునితోఁ గృష్ణుండు వెండియు నిట్లను ‘రెండక్షరంబులుమృత్యువు. మూడక్షరంబులు బ్రహ్మంబని యెయ్యవి యంటేని వినుము ‘మమ’ యను నవియును ‘న మమ’ యను నవియును నై యుండు భూతలంబుల చేతం గానంబడక యా బ్రహ్మమృత్యువులు పోరుచుండు.	121
క.	తత్త్వ మనశ్వర మశరీ \| రత్వంబునఁ బరఁగు భూతరాశి నియతనా శిత్వంబు హింసకత్వము \| దాత్త్వికమై లేదు దేహదళమునను నృపా!	122
క.	శరధిపరివేష్టిత క్షితిఁ \| బరిపాలించినను దానిపై దృఢమమతం బొరయక వర్తించిన న \| ప్పురుషుని దురితంబు లెట్లు వొందఁగ నేర్చున్‌?	123
క.	వనమున వన్యాహారం \| బున వర్తించినఁ బదార్థములపై మమతన్‌ మనమున విడ కుండిన న \| మ్మనుజుఁడు మృత్యుముఖవర్తి మనుజాధీశా!	124
క.	వెలి పగఱ గెలుపు గెలుపే? \| యలఘుమతిన్‌ గెలువవలయు నభ్యంతర శ త్రులఁ దద్విజయము మోక్షము \| నలవఱుపం జాలు నొంట నమ్మేలగునే?	125
క.	విను మంతశ్శత్రులలో \| ఘనుఁడగుఁ గాముఁడు నిరస్తకామం బగు వ ర్తనము విరల మధ్యయన య \| జనదానంబులును గామసహితములు గదా!	126
వ.	ఇవ్విషయంబునం గామగీత లను వాక్యంబులు గలవు. వాని నాకర్ణింపుము. కాముండు లోకంబు నుద్దేశించి యిట్లనియె.	127
క.	‘అనపాయుం డగు నెవ్వం \| డును నను బాధింపఁ జాలఁడు ప్రయత్నము సా ధన మగునె వేదవేద్యుం \| డనయి పరఁగుచున్న నా యెడను విహతికినై.	128
క.	ధృతి నెవ్వఁడు నన్నుం బ్రవి \| హతుఁ జేయఁగఁ జూచు భావ మగుదు నతని; కే నతఁ డది యెఱుఁగఁడు గాన వి \| హతి బొంకై పోవఁగా జయము లేకుండున్‌.	129
క.	ననుఁ దపమునఁ బ్రహరించెద \| నని యెవ్వఁడు దొడఁగు నతని కా తపము ఫలం బున దెసఁ గోరికనై యే \| జనియింతుం; జెఱుపఁగా వశమె యెవ్వనికిన్‌?	130
క.	నను మోక్ష మూఁది చెఱిచెద \| నని యెవ్వఁడు దలఁచు వానియందే మోక్షా ర్థనమై యునికి నవధ్యుఁడ \| సనాతనుఁడ ద్రోవ నొకఁడఁ జాలఁడు నన్నున్‌.’	131
క.	‘అని యివ్విధమునఁ గాముఁడు \| దనుఁ జెఱుపఁగరామిఁ జెప్పు తలఁపొందినఁ జె ప్పిన భంగి నెదను దోఁచెను \| విను మవధానమునఁ బాండవేయప్రవరా!	132
చ.	పనివడి పూఁచి పట్టమి సుబంధురదైర్యము నిర్వహింతు నే ననుమతి సొన్పకుండుట సమగ్రతపంబున తత్ఫలేచ్ఛ లే కునికి విమోక్షతృష్ణభర మొందమి కాము నడంచుఁ గాన ని య్యనువులు లేమి సువ్వె యనపాయతగా నతఁ డాడె భూవరా!	133
క.	విను పెక్కులేల? కోరిక \| మనమునఁ జొరనీకయున్న మడియుం గాముం డనపద్య! యశ్వమేధం \| బొనరింపుము గోరకుండు మొక్కటియు మదిన్‌.	134
ఆ.	అశ్వమేధమఖమునం డట్ల యనఘ! య \| లోలుపత్వగుణవిశాలబుద్ధి శాలివై ఫలాభిసంధి లే కక్కాము \| ధర్ముఁగాఁ బొనర్పు ధర్మతనయ!	135
క.	చచ్చిన బంధులఁ గొని రా \| వచ్చునె? తలఁపకుము నీవు వారిం; గ్రతువుల్‌ విచ్చలవిడిఁ జేయుము నిను \| మెచ్చు జగంబు సమకూరు మీఁద సుగతియున్‌.’	136
వ.	అని యిట్లు కృష్ణుండు సెప్పెఁ; బారాశర్యుండు బోధించె; దేవస్థానుండు నారదుండును హితవచనంబు లుపదేశించిరి. భీమాదులు నలువురును ద్రౌపదియును దగిన మాటలు సెప్పిరి. శాస్త్రతచక్షుర్మహితులైన మహీసురులు యోగ్యవచనంబు లుపన్యసించి; రివ్విధంబున నందఱ వాక్యంబులు నాకర్ణించి, శోకంబు విడిచి, యా భూకాంతుండు ధరణీపాలనాధ్వరకర్మంబుల కియ్యకొని యశుచిత్వనివృత్తికై గంగాతీరంబునఁ గొన్ని దినంబులు నిలుచువాఁ డయి మునివర్గంబునకుఁ బ్రదక్షిణంబును బ్రణామంబునుం జేసి.	137
క.	‘మీ కారుణ్యంబున నా \| శోకం బంతయును బాసె సుమనస్కత సు శ్లోకాత్ములార! కలిగెన్‌ \| నాకున్‌ విచ్చేయుఁ డింక నను మఱవకుఁడీ.’	138