రాముఁడు సీతాలక్ష్మణులతో దశరథు దర్శింప నేఁగుట - ఆంధ్రభారతి - రంగనాథరామాయణము - గోన బుద్ధారెడ్డి - అయోధ్యాకాండము రాముఁడు సీతాలక్ష్మణులతో దశరథు దర్శింప నేఁగుట

రాముఁడు సీతాలక్ష్మణులతో దశరథు దర్శింప నేఁగుట

¹⁸⁷మును జనకునియజ్ఞమున వరుణుండు
తన కొసగిన తనుత్రాణ కోదండ[వా.రా. సర్గ 33]
ఘనతరతూణీర ఖడ్గాయుధములు
తన కులగురునింట దాచుటఁజేసి
యనుజచేఁదెప్పించి యవి ధరియించి
జనకజాలక్ష్మణసహితుఁడై తనదు
నగరంత వెడలి నానా ప్రకారములఁ
బొగులుచుఁ దనుఁజూచి పురజనులెల్ల
రాజవీథులనుండి రచ్చలనుండి
రాజితోన్నత సౌధరాజిపై నుండి
పుట్టినశోకాగ్నిఁ¹⁸⁸బొగులుచుఁ,గొంద
“ఱిట్టిదుర్దశ కర్హుఁడే?రాముఁ.”డనుచు,
“నెందు రాముఁడు¹⁸⁹వోయెనింకనందఱము
నందెపోద¹⁹⁰ముఁగాక.”యని కొందఱనుచుఁ
గొంద“ఱీ రాజన్యకుంజరువెనుక
మందిరంబులు డించి మనమెల్లఁజనఁగ
నే పాఱి పెంపెల్ల నెడ¹⁹¹లి పాడైన
యీ పట్టణముఁగైక యేలుఁగా.”కనుచుఁ,
బరికిం¹⁹²పఁగొందఱుప్రజ“లీ పురంబు
పొరిఁబొరి నెలుఁగులుఁబులులు సింగములు
నక్కలు వఱళులు నలిఁబిశాచములుఁ
బెక్కు భూతంబులుఁబ్రేతసంఘములుఁ
బాయనియడవియై, పతిరాముఁడున్న
యా యరణ్యమెపురంబగు.”¹⁹³నంచుఁబలుకఁ
గ్రందయ్యె బహువిధాక్రందనరవము.
లందంద యవి వించు నధికధైర్యమున
జగతీశునగరికిఁజనుదెంచి మఱియుఁ
దగ సుమంత్రునిఁగాంచి ధరణీసుతుఁడు:
“వినుపింపు మా రాక విభునితో.”ననినఁ
జని శోకమునఁ జాలసంతాప మందు[వా.రా. సర్గ 34]
రాజేంద్రుఁ¹⁹⁴గనుఁగొని“రామలక్ష్మణులుఁ
బూజితచరితయౌ భూతనూజయును
వచ్చినా.”రని చెప్పవడి మూర్ఛవోయి
¹⁹⁵చెచ్చెరఁ దెలివొంది చెందినవగల
నల్లన గద్దియ నాసీనుఁడగుచు
నుల్లంబులో ధైర్యమొక్కింత నిలిపి:
“వత్తురుగాక నా వనిత లందఱును
¹⁹⁶నిత్తఱి రఘురాము నెలమితోఁజూడ.”
ననుచు¹⁹⁷గద్గదికతో నల్లనఁబలుక
విని యా సుమంత్రుండు ¹⁹⁸వినయంబుతోడ
నంతఃపురంబున కరిగి యా రాజు
నింతుల మున్నూట యేఁబండ్రఁదెచ్చి
మఱిపోయి ¹⁹⁹రామలక్ష్మణుల నా సీతఁ
దెఱఁగొప్పఁ దోడ్కొనితేర వీక్షించి
యాలింగనముసేయ నర్థితో లేచి
యా లోన రాలేక²⁰⁰యవశుఁడై పడియె.
నంత నా శ్రీరాముఁ డా రాజుఁబట్టి
యెంతయు ²⁰¹సంభ్రమంబెసగంగఁదిగిచి
తొడలపై నిడుకొని దుఃఖింపఁగొంత
వడికిఁజైతన్యంబు వచ్చి కూర్చుండి
తనుఁజూచుచున్న యా తండ్రినిఁజూచి
జననుతుండగు రామచంద్రుండు వలికె:
“ననఘాత్మ! నీదుసత్యము నిల్ప నేను
వనభూములకుఁబోవువాఁడనౌ టెఱిఁగి
యీ సాధ్వి జనకమహీపాలసుతయు
నీ సుమిత్రాపుత్త్రుఁడిద్దఱు మిగుల
వలదని యే నెంతవారింప వినక
నలరి తామును బైనమై యున్నవారు;
గాన వీరును నేనుఁగానల కేఁగ
నానతి యి.”మ్మన్న నా నరేశ్వరుఁడు:
“మదిఁదూలి కైకేయిమాటకు నిన్ను
నదయతఁ²⁰²బొమ్మంటి నకట! కానలకుఁ
జేకొని నా మాట సేయంగనేల
నీ కిట్లు నందన!? ²⁰³నీవు నీ యంతఁ
జెన్నొంద రాజ్యంబు సేయుదుగాక.”
యన్న నా మాటకు హస్తముల్‌ మోడ్చి:
“తలపోయ గురుఁడవు; ధారుణీపతివి;
యెలమిమై రక్షింప నిష్టబంధుఁడవు;
నటుగాన నీ వాక్యమర్థితోఁజేయ
నిట నాకు నానతి యిచ్చి ²⁰⁴నన్ననుపు.
సత్యసంధుండవై జనలోకనాథ!
నిత్యంబుగా నేలు నిఖిలలోకములు.”
²⁰⁵ననిన దీర్ఘాయువు నత్యంతయశము
వినుత²⁰⁶బలంబును విమలవిక్రమము
నకలంకధర్మంబు నమరంగఁబొందు;
మొకబాధయునులేక యుండు మో పుత్త్ర!
యారంగ నన్నును నలయు మీ తల్లి
నీ రాత్రి యూరార్చి యెల్లి పొ.”మ్మనిన
“నేఁడేమి? యెల్లేమి?నిలువరా దిచట,
నేఁడె పోయెద; నన్ను నెమ్మివీడ్కొలుపు.
నరనాథ! నీ²⁰⁷యీగి నా తమ్ముఁడైన
భరతుఁడీ వసుమతిఁబాలింపనిమ్ము;
వగపు నీ కిటమీఁద వల.”దన్న రాము
తెగువకు దశరథాధిపుఁడు శోకించి:
“నీవంటి సత్పుత్త్రు నిష్ఠురాటవుల
²⁰⁸కే వెంటఁబొమ్మ²⁰⁹ందు? నెట్లునోరాడుఁ?
గైకేయి²¹⁰మాయలఁగడు మోసమాయెఁ
గా,కటకట!”యని కరుణ రా నేడ్వ,
నంతఃపురాంగన లందఱు నడల,
నంతఁగౌసల్యయు నా సుమిత్రయును
వంతల వాలుచు వగలఁదూలుచును
వింతగా విభుఁజేరి విలపించుచుండ;
²¹¹నపుడు సుమంత్రుఁడాయతివలయేడ్పు,
²¹²నృపుశోకమునుజూచి నిట్టూర్పువుచ్చి[వా.రా. సర్గ 35]
ఘనతరశోకసంకలితుఁడై కైకఁ
గనుఁగొని పలికె నుత్కటకోపుఁడగుచు:
“నీ యత్నమునఁగదా నృపునకు మాకు
నీ యవస్థలు వచ్చె; నేమనఁగలదు?
పతిహితంబేమియుఁబరికింప²¹³వెట్టి
సతివైతి? వకట!రాక్షసి²¹⁴వి నీ వరయ!
నీ తల్లియట్లనే నీవు ప్రాణేశ
ఘాతిని; వది యెట్టిగతియన్న వినుము:
సకలభాషలు నీదు జనకుఁడెఱుంగు.
నొకనాఁడు మీ తల్లియును దానుశయ్య
నొఱపుగాఁబవళించి యొకకీటవార్త
లెఱిఁగి యాతఁడు²¹⁵నవ్వ నెద సంశయించి
“యిదియేల నవ్వితి వెఱిఁగింపు.”మనిన:
²¹⁶“నది సెప్పినను బ్రాణహానియౌ నిప్పు.”
డనవుడు:“నీ ప్రాణహాని కే వెఱవ;
వినుపింపు.” మనిన వివేకించి యతఁడు
నదయతఁబురి వెళ్ళనడచె మీ తల్లి.
నది గాన యా²¹⁷జంత కాత్మజవైన
నీ కేలకల్గు మానితపతిహితము
నో కైక!?”యనిన నా యువిద యెంతయును
దలవాంచి కొండొకతడవు సింతించి
పలికె నా దశరథపతిఁజూచి యపుడు:
“మున్ను మీ కులమున ముఖ్యుఁడై సగరుఁ
డున్నత కీర్తియై యుర్వియేలుచును
అసమంజసునిఁ దన యగ్రనందనునిఁ
గొసరక పురి వెళ్లఁగొట్టంగ లేదె?
రామచంద్రుని నీ వరణ్యభూములకుఁ
దామసింపక పంపు; తప్పేమి దీన.”
నన విని దశరథుఁ డధికశోకాబ్ధి
మునిఁగి ప్రత్యుత్తరంబున కోపకున్న
నపుడు సిద్ధార్థకుండను మంత్రివరుఁడు
కపటాత్మురాలైన కైక కిట్లనియె:
“²¹⁸నసమంజసుఁడు గ్రొవ్వి యఖిలబాలకుల
వెస సరయువులోన వేయు నిచ్చలును.
నీ రామునందొక్క యెగ్గైనఁగలదె?
చారువర్తన ²¹⁹గణ్యసౌజన్యుఁడితఁడు.”
నావుడు:“సత్యంబు నాతోడఁబలికెఁ
గావునఁదండ్రివాక్యము సేసి సుకృతి
యగుఁగాక రఘురాముఁ.”డనవుడుఁగైక
తెగువకు దశరథాధిపుఁడు ²²⁰శోకించి
చాల సంతాపించి జడిగొన్న వగలఁ
దూలుచు నా సుమంత్రునిఁజూచి పలికె:
ధనముల మణుల గోధనముల బంధు
జనముల నవరోధజనముల హితుల
గజముల రథముల ఘనతురంగములఁ
బ్రజల మంత్రుల రామభద్రునివెనుక
వెడలింపు; మీ రిత్తవీడు గైకేయి
కొడుకుఁబట్టము గట్టుకొని యేలుఁగాక!”
యని యిట్లు దశరథుఁడాడువాక్యములు
విని కైక గోపించి విభుఁదూఱఁబలికె:
“²²¹సౌమిత్రియును దాను జనకనందనయు
రాముఁడు నారచీరలు ప్రీతిఁ గట్టి
యేను జూచుచునుండ నెల్లభోగములు
మాని దుర్గములఁగ్రుమ్మరఁ బోకయున్నఁ
బొసగదు నీ యీగి; బొంకు నీ పలుకు;
వసుధేశ! నీ యిచ్చువరము లే నొల్లఁ.
దప్పితి వీ.”వన్న దశరథాధీశుఁ
డప్పుడు మూర్ఛిల్లి యవనిపైఁద్రెళ్లె.
ధరణిపైఁబడియున్న తండ్రినిఁజూచి
పరితాపమందుచుఁబలికె రాఘవుఁడు:
“ఏలమ్మ! కైకేయి! యిమ్మహారాజుఁ
²²²దూలిపోఁబలుమాఱుఁ²²³దూలనాడెదవు?
గురుఁడును రాజును గూరిమి తండ్రి
పరమదైవం బిట్టిపతి నన్నుఁబనుప
విషమైన మ్రింగుదు, విషమాగ్నినైన
విషధియైనను జొత్తు వేడ్కతో ననిన
వనముల మునులతో వర్తింపుమన్న
ననుమతించుట నాకు నది యెంతవెద్ద?

↑ధరణిజఁదోడ్కొని తాను లక్ష్మణుఁడు - శరచాప తూణీరసహితులైవెడలి, రాజునొద్దకు నేఁగ రాజచిహ్నంబు - లోజఁగానక పౌరులుల్లంబు లరయ?

↑బొక్కుచు

↑వోవు

↑మటంచునని కొందఱనఁగ

↑సి,రి

↑ంచి కొం

↑ఁగాకయనినఁ

↑గని దేవ

↑నొచ్చినచిత్తంబు నూల్కొనఁదెలిసి

↑వత్తురుగాక నావరపుత్త్రుఁజూడ

↑డగ్గుత్తిక

↑వెసభయంబు నను

↑యా రాము మహనీయతేజు

↑యవనిపైఁ బ

↑ఁబ్రేమచే సె

↑బొమ్మన్న

↑నీకు

↑పొమ్మనుము

↑నని పల్కి యా

↑ప్రశస్తియు

↑యాజ్ఞ

↑కీ

↑న

↑మాటల

↑అంత…

↑నెంతయునృపుశోకమేర్పడఁజూచి

↑నట్టి

↑వైతివరయ

↑నవ్వుడెద

↑నదియ చెప్పిన

↑చండి, కాంత

↑అసమంజసుండు దర్పాతిరేకమున-నెసగ బట్టణములో నెల్లబాలురను, సరిపట్టికట్టి యా సరయువులోనఁ-బరువడి వైవంగఁబౌరు లందఱును, సగరునితోఁజెప్ప జనహితంబునకుఁ (గనుఁ)- దగవు చింతించి యా తనయుఁబోనడిచె

↑గుణ

↑కోపించి, కోపమున

↑రాజపుంగవ! నీవు రామచంద్రునకు- రాజిల్లు నీ సర్వరాజ్య సంపదలు, నిచ్చి పాడైయున్న యీ పురంబేల - యిచ్చెదు భరతున కీ పల్కులేల? సౌమిత్రియును

↑దూలఁబో

↑దూఱ