 |
    |
    |
 |
    |
    |
 |
 |
ఇతిహాసములు | రంగనాథరామాయణము | బాలకాండము |  |
సంగ్రహరామాయణము
|
ఘనుఁదపస్స్వాధ్యాయకమనీయశీలు[వా.రా. సర్గ 1] మునినాథు నారదముని లోకవంద్యు ననఘతపోనిధియైన వాల్మీకి గనుఁగొని యొకనాఁడు గరమర్థి నడిగె: “నెవ్వఁడు శ్రీమంతుఁ, డెవ్వఁడు దాంతుఁ డెవ్వఁడు సువ్రతుం, డెవ్వఁడున్నతుఁడు; ఎవ్వఁడు నీతిజ్ఞుఁ,డెవ్వఁడు ప్రాజ్ఞుఁ, డెవ్వఁడు దుర్దముం,డెవ్వఁడుత్తముఁడు; ఎవ్వఁడు జితకోపుఁ, డెవ్వఁడజేయుఁ డెవ్వఁడు నిరసూయుఁ, డెవ్వఁ డాఢ్యుండు ఎవ్వఁడు ఘనపుణ్యుఁ,డెవ్వఁడు దారుఁ డెవ్వఁడు సుచరిత్రుఁ, డెవ్వఁడు సముఁడు ఎవ్వనికిన్కకు నింద్రాదిసురలు దవ్వుదవ్వులయందుఁ దలఁకుచుండుదురు అట్టివాఁడిలఁబుట్టి యరిగెనో యిపుడు పుట్టెనో యిటమీఁదఁ బుట్టనున్నాఁడొ” అనినఁ ద్రిలోకజ్ఞుఁడైన నారదుఁడు దన బుద్ధినెంతయుఁదలపోసి చూచి “ఈ మహిపై విష్ణుఁ55డిపుడు జన్మించె రాముఁడై దశరథరాజున;56కతఁడు నియతాత్ముఁడతిశౌర్యనిధి, కృపాజలధి, జయశాలి, స్వజనరక్షణవిచక్షణుఁడు, కంబుకంధరుఁడు, సక్కనిమేనివాఁడు, బింబారుణోష్ఠుండు, పీనవక్షుండు, వెడఁదకన్నులవాఁడు,విపులాంసతలుఁడు, నిడుదచేతులవాఁడు, నియతవర్తనుఁడు, వేదవేదాంగకోవిదుఁడు, కోదండ వేదవిదుండు వివేక భూషణుఁడు కమలాప్తు తేజంబుఁ, గడలిగాంభీర్య మమరాద్రిధైర్యంబు, నవనిసైరణయు, ధనదునిత్యాగంబుఁ దనయందు మిగుల ననువొందునిత్యకల్యాణవిగ్రహుఁడు కౌసల్య కానందకరుఁడట్టి రాము నాసక్తి యౌవరాజ్యాభిషిక్తునిఁగఁ బట్టంబుగట్ట భూపతి సమకట్టఁ గట్టిఁడి కైక సంగరమునఁ దొల్లి రెండువరంబు లర్థించిన దౌటఁ జండించి కాననస్థలికి రాఘవునిఁ బనిచిన జనకునిప్రతినకై పూని జనకజాలక్ష్మణసహితుఁడై 57వెడలి తేవనంబునను నెంతేవనంబునను బావనమునిచర్యఁబరగుసంయములఁ గరుణమైఁగాపాడి ఖరదూషణాది శిరములు శరములఁజెండుబెండాడి ఋశ్యమూకంబున నినజుఁజేపట్టి వశ్యత నొకకోల వాలిఁదూలించి సీతకై చలపట్టి సేతువు గట్టి పాతకి దశకంఠుఁ బరిమార్చి యంత సీతతోఁగూడి యాశ్రితలోకపారి జాతంబు వనచరజాతంబు గొలువ నింద్రాదివినుతుఁడై యేతెంచి రామ చంద్రుండు నిజపూజ్యసామ్రాజ్యలక్ష్మిఁ బాలించుచున్నాఁడు ప్రజలకు వేడ్కఁ గీలించుచును గృతకృత్యుఁడై” యనుచు నా రాముచరిత మాద్యంతంబుసెప్పి నారదముని వోయె నలినజుపురికి[వా.రా. సర్గ 2] మునిపతి వాల్మీకి ముదముతో నంతఁ దన శిష్యుఁడగు భరద్వాజుండుఁదానుఁ బ్రకటింప సజ్జనభావంబపోలె నకలుషజీవనంబై కరంబలరు తమసానదికిఁ బోయి తన్నదిఁదోఁగి తమయనుష్ఠానముల్దగఁ 58జేయుచుండి యా యేటిదరిఁ 59గొంచలర్థిమై రెండు గాయజుకేళిమైఁగవయుచో నొకటి నొక బోయ సంపిన నున్నక్రౌంచంబు ప్రకటశోకంబునఁ 60బనవుట సూచి61 “యోరినిషాదుండ! యోరి పాపాత్మ! యోరి, నీ కెగ్గేమి యొనరించెఁదొల్లి? కామించి క్రౌంచముల్ గవయుచో నొకటి నేమిటికై చంపి తిబ్భంగిఁగడఁగి? ఈ పాపమున నీ వనేక దుఃఖములు ప్రాపించి తిరుగుము బహువత్సరంబు” లని బోయ శపియించి యంత వాల్మీకి దన శిష్యుఁడగు భరద్వాజునిఁజూచి “ఛందోనిబద్ధమై సమవర్ణపంక్తిఁ బొంది నాలుగుపాదముల హృద్యమగుచు నిది చాలవిస్మయం బీ శాపవాక్య పదములు దమయంతఁ బద్యమై పొలిచె” ననిన భరద్వాజుఁడాదిగా శిష్యు లనురక్తిఁబఠియించి రా పద్యమంత; ననఘుండు వాల్మీకి యాశ్రమంబునకుఁ 62జనియున్నచో బ్రహ్మసనుదెంచుటయును నెదురేఁగి పదముల కెఱఁగి తోడ్తెచ్చి కుదురుగాఁ గుశపీఠిఁగూర్చుండఁబెట్టి కరమర్థిఁబూజించి కరములు మొగిచి పరగ శాపాక్షర పద్యంబుఁజదువ విని బ్రహ్మనగి “పద్యవిషయమై వాణి యనఘ! నీ ముఖమున నవతరించినది. శ్రీరాముచరిత మశేషంబు నీకుఁ 63గోరి నారదుఁడు సంకోచించి చెప్పె నది విస్తరించి నీ వర్థితోఁజెప్పు మది సర్వమును దోచు” నని చెప్పిచనియె నీ రీతిఁగృపవరంబిచ్చి మన్నించి సారసగర్భుండు సనినపిమ్మటను[వా.రా. సర్గ 3] మఱి నిర్మలధ్యానమతిఁబూని మౌని దఱిగొని సకలంబుఁ దలపోసి 64పోసి రఘుచరిత్రము దశరథుచరిత్రంబు రఘురాముజన్మంబు రామువర్తనము తాటకవధయు నుద్దండరాక్షసుల యాటోపహరణంబు యజ్ఞరక్షణముఁ దనరుగంగామహత్త్వమును గౌతముని వనితను శాపంబువలనఁ బాపుటయు ధనువు ద్రుంచుటయు సీతావివాహంబుఁ జనుచోట జమదగ్నిజాతునాగ్రహము రామాభిషేకసంరంభంబు 65దుష్ట కామిని కైకేయి కష్టభాషణము నభిషేకవిఘ్నంబు నడవికి రామ విభుఁడు వోవుటయు భూవిభుఁడడలుటయుఁ దశరథుమరణంబు దశరథరాముఁ గుశలసంభాషియై గుహుఁడు గాంచుటయు నురుపుణ్యులట గంగ నుత్తరించుటయు వరమునీశ్వరు భరద్వాజుఁగాంచుటయు నరిగి యా చిత్రకూటాద్రి నిల్చుటయు భరతుండు రఘురాముపజ్జ వచ్చుటయు నన్నచేఁబాదుక లర్థిమైఁబడసి మన్ననలింపొంద మరలిపోవుటయు దండకా గమనంబుఁ దగిలి విరాధుఁ జండవిక్రమమున సంహరించుటయుఁ బరమపుణ్యుఁడు శరభంగుదర్శనముఁ బరువడి మునులకుఁ బ్రతిన లిచ్చుటయుఁ జని యా యగస్త్యునాశ్రమముఁజొచ్చుటయు మునిచేత దివ్యాస్త్రములు వడయుటయు స్రుక్కక రామానుజుండు శూర్పణఖ ముక్కును జెవులును మ్రోడుసేయుటయు నది వోయి ఖరదూషణాదిరాక్షసుల కది సెప్ప వారంత నలిగి వచ్చుటయు నురువడి రఘురాముఁడొక్కఁడే కడఁగి ఖరదూషణాదిరాక్షసులఁ జంపుటయు నట రావణునిబుద్ధి నలుక వుట్టుటయుఁ గుటిలమారీచుండు గ్రొవ్విసచ్చుటయు నసురాధిపతి సీత నపహరించుటయు విసువక రాముండు విలపించుటయును నని జటాయువుచావు నవలఁగబంధుఁ గనుటయు మఱి పంపకడకుఁబోవుటయుఁ గరమర్థి ఋశ్యమూకమున సుగ్రీవుఁ డరుదెంచి కనుటయు నతనిసఖ్యంబు వాలిసుగ్రీవుల 66వైరంబు తెఱఁగు వాలి నొక్కమ్మున వధియించుటయును దారా విలాపంబు దశరథసూనుఁ డా రవిసూను రాజ్యమున నిల్పుటయు మానవపతి యంత మాల్యవంతమున వానకాలంబెల్ల వసియించుటయును గాకుత్స్థుకోపంబుఁ గపిసమాగమము నేకతంబున 67ముద్రయిచ్చిపుచ్చుటయు నలయక కపులు సీతాన్వేషణంబు సలుపుటయును బిలసందర్శనంబు 68నక్షతంబుగ మహేంద్రాద్రి యెక్కుటయుఁ బక్షీంద్రుఁడైన సంపాతిఁగాంచుటయు వనధిలంఘనమును వనధిమధ్యమునఁ జనుచోట మైనాక సందర్శనంబు మదమెత్తి సింహిక మారుతసూనుఁ గదిసి చచ్చుటయు లంకాప్రవేశంబు నంతఃపురంబెల్ల నతఁడరయుటయు 69నంత నశోకవనావలోకనముఁ దెఱఁగొప్ప నందు వైదేహిఁగాంచుటయు నెఱుకకు నానవాలిచ్చి తేర్చుటయుఁ భూనాథుకుశల మింపుగఁ దెల్పుటయును మానినీమణి శిరోమణి యిచ్చుటయును బెనఁచి యా వనమెల్లఁ బెఱికివైచుటయు హనుమంతుఁడత్తఱి నక్షుఁజంపుటయుఁ బవనజుఁడటు పట్టుపడిపోవుటయును గవిసి లంకాపురిఁ గలయఁ గాల్చుటయు మారుతాత్మజుఁడబ్ధి మరల దాఁటుటయు వారక కపులతో వచ్చి కూడుటయు మధువనహరణంబు మణి ప్రీతినొసగ నధిపతి మారుతి 70నగ్గలించుటయు నినకులాధిపుఁడు దండెత్తి పోవుటయు వననిధితటమున వచ్చి నిల్చుటయు71 నంత విభీషణుఁడధిపుఁగాంచుటయుఁ జింతించుటయు మఱి సేతుబంధనముఁ జడధి దాఁటుటయును జని లంకమీఁద విడిసి పేర్చుటయు దోర్వీర్యంబు మెఱసి కర 72ముగ్రులగు కుంభకర్ణాది వీర వరులఁజంపుటయు రావణునిఁ ద్రుంచుటయు నా విభీషణుని లంకాధినాయకునిఁ గావించి పట్టంబు గరుణఁ గట్టుటయు ననుపమ 73శుద్ధి బ్రహ్మాదులు మెచ్చ జనకజ రఘురామచంద్రుఁ 74జేరుటయు నెలమిఁబుష్పకమెక్కి యెందును గీర్తు లలర నయోధ్యకు నరుగుదెంచుటయు భరతుఁగాంచుటయును బట్టాభిషేక మరుదార రఘురాముఁడవధరించుటయుఁ గపి 75దైత్యపతుల నర్కజవిభీషణుల విపులసంపద లిచ్చి వీడుకొల్పుటయుఁ బరికించి ప్రజల నాపదలొందకుండఁ గరుణఁబ్రోచుట యనుకథలెల్లఁ 76దెలిసి వెలయ నిర్వదినాల్గువేల శ్లోకములు గలిగి యేనూఱుసర్గల విస్తరిల్లి[వా.రా. సర్గ 4] కాండంబు లాఱింటఁ 77గర మొప్పుమిగిలి యుండ రామాయణ 78మోలిఁగావించి యొనరఁ దక్కిన కథ లుత్తరకాండ మునఁ జెప్పి వాల్మీకి 79ముదముతో నంత “నీ కథఁ బఠియింప నెవ్వరునేర్తు? రీ కథ జగముల నెబ్భంగిఁ 80బరగు?” ననుచుండఁ గుశలవు లనఘమానసులు మనసిజాకారులు మంజుభాషణులు జననుతుల్ సంగీతసాహిత్యనిధులు మునివేషధారు లిమ్ముల వచ్చి మ్రొక్కి “యనఘ! రామాయణ మర్థితోఁజదువఁ జనుదెంచితిమి మమ్ముఁజదివింపవలయు” ననిన సంతోషించి యమ్మునీశ్వరుఁడు తన మనోరథమెల్లఁ దలకూడె ననుచు గేయమై పాఠ్యమై కేవల పుణ్య దాయకంబగు రఘూత్తముచరిత్రంబు ననుపమ తంత్రీలయాన్విత ఫణితి మునిపతి సదివింప ముదమొప్పఁజదివి రమణ శృంగారాది రసములుప్పొంగ సమవృత్తభేదముల్ సంధిసమాస సమధికశబ్దార్థ సంగతులెఱిఁగి క్రమమొప్పఁ బాడుచుఁగవగూడి వారు మునిజనసభల నిమ్ములఁబూజనములు గొని వినోదింపఁ గాకుత్స్థవల్లభుఁడు వెలయఁదమ్ములుఁ దాను వేడ్కలింపొందఁ గొలు 81విచ్చి వారలఁగోరి 82రావించి వారి రూపంబులు వారి నిల్కడలు వారి నిర్మలతర 83స్వరవిశేషములుఁ దనకు నింపొదవింపఁ దత్కథాక్రమము వినుచుండె రాముఁడవ్విధ మెట్టిదనిన: |
- ↑డింకజన్మించు
- ↑కనుచు
- ↑పోయి
- ↑దీర్చివచ్చి
- ↑గ్రౌంచయమళంబుప్రేమఁ
- ↑బనువుట
- ↑తగవును ధర్మంబుఁ దలపోసిమౌని-పగదాయ నబ్చోయపై నల్క వొడమి- యోరినిషాదుండ…
- ↑జనినయచ్చో
- ↑జేరి నారదుఁడు సంక్షేపించి
- ↑చూచి
- ↑దోష…
- ↑వైరవర్తనము
- ↑నుంగ్రమిచ్చి
- ↑నక్షయంబగు, నక్షణంబున
- ↑వంతుకెక్కు నశోకవనముఁజొచ్చుటయు
- ↑నాశ్వసించుటయు
- ↑పనివడి వారిధిఁబ్రార్థించుటయును-గొనకొని రావణుఁగోపించుటయును, నిన కులా…
- ↑ముగ్రముగఁగుంభ
- ↑స్థితిని
- ↑బొందుటయు, గూడుటయు
- ↑సైన్య
- ↑దెలియ
- ↑గడునింపు
- ↑మొప్పఁ
- ↑మునినాథుఁడంత
- ↑నెగడు
- ↑వుకు,వుండి
- ↑రప్పించి
- ↑వాగ్విశేషములు
|
 |
|