ఉత్తరరామాయణము - రావణుండు అమరావతీ పట్టణమును ముట్టడించుట - ఆంధ్రభారతి

రావణుండు అమరావతీ పట్టణమును ముట్టడించుట

చం.	కదలి, దశాననుండు లయకాలఘనాఘనగర్జితభ్రమ ప్రదభట సింహగర్జన లపారగుహాకుహరంబు లానినన్‌ బదులుగ మ్రోయువేల్పు మల పజ్జకుఁబోయెఁ దదీయ పాదముల్‌ చిదురుపలై ధరంగలయఁ జేయుచు సేనలు గొల్వనుద్ధతిన్‌	256
ఆ.వె.	పోయి తత్సమీపముననుఁగానఁగ వచ్చు వేల్పు పురము సూచి విస్మయపడి చేరి యుపవనముల సేనలు విడియించి యల ప్రహస్తుఁ గని దశాస్యుఁ డనియె	257
మ.	కనుఁగొంటే యమరావతీపురము! గంగాఖేయతోయావగా హనసక్తామరరాజితామరసపత్త్రాక్షీ విహారోత్‌క్షిప త్కనదంభఃకణ మాలికాతులిత ముక్తారత్నశిల్ప ప్రక ల్పన భాగ్యప్రవిభావలక్షిత నభోభాగంబు భాసిల్లెడిన్‌	258
సీ.	ఈ పట్టణలలామమే కదా! శతమన్యు - రాజసం బొందించు రాజధాని యీ నగరీరత్న మేకదా! బహుపుణ్య - ములు సేయు ప్రజచేరు పుణ్యలోక మీ పుటభేదనం బేకదా! యెల్ల సౌ - ఖ్యములిచ్చు ననుఖ్యాతిఁగన్న పదవి యీ పురగ్రామణియేకదా! రణరంగ - హతులు ప్రాపించు ప్రాప్యస్థలంబు!
గీ.	కల్పవృక్షము లున్న శృంగారవనము లీ నివాసంబుననె కదా! యెసక మెసఁగుఁ గామగవిఁ గట్ట నిదికదా గాడిపట్టు! దీని వర్ణింపఁ బరమేష్టికైనఁ దరమె?	259
సీ.	ఏ చాయఁగన్న రేరాచఱావాకిళ్ళఁ - గొమరు మీరిన దివ్య గోపురములె! యే వీథిఁగనుఁగొన్న హీరవారప్రభా - సాధారణోత్సేధ సౌధమణులె! యే తోట లరసినఁ గేతకీపున్నాగ - సుమనోమనోహర సురభిళములె! యే యిండ్లు సూచిన హేమతార చిరత్న - రత్న సంపన్నతారాజితములె!
గీ.	యెందుఁ జూచినఁ బలుకోర్కు లిచ్చుతరులె! యేడఁ జూచిన వేడుక లిడుకొలఁకులె! యెచటఁ జూచినఁ బ్రతిలేని కృతకగిరులె! యిటులుగాకున్నఁ బ్రఖ్యాతి యెటులు గాంచు?	260
మ.	పరిఖాకార సురాపగాలహరికాపాండుద్యుతుల్‌ వజ్రభా స్వర వప్రాచ్ఛతరప్రభల్‌ విధుశిలా సౌధాంశుయూధంబు లి ప్పురిపైఁ గప్పినఁ జూడ నొప్పెఁ ద్రిజగత్పూర్వైభవంబుం జయిం ప రహిం బైకొను కీర్తి వైఖరిఁ బ్రహస్తా! చూచితే నావుడున్‌	261
చం.	అది విని మంత్రి యిట్లను సురారికులేశ్వర! కీర్తిగాదుగా యిది భవదీయవిక్రమసమృద్ధి నిజేశ్వరు నేమి సేయునో? త్రిదశులకేమి చేటొ?యని దీనత వెల్వెల నౌపురీందిరా సుదతి వివర్ణభావ మనుచున్‌ గననయ్యెడు నాదు చూడ్కికిన్‌	262
మ.	అసురాధీశ! భవత్ప్రతాపశిఖిపై వ్యాపించెనాఁ బద్మరా గసముజ్జృంభిత గోపురప్రభ లుదగ్రం బయ్యెఁ దద్ధూమజా ల సమగ్రశ్రీల విశాలనీలవలభుల్‌ గాన్పించెఁ దజ్జ్వాల ల ట్లెసఁగెన్‌ ద్వారకవాట విద్రుమరుచు ల్వీక్షింపు మీ ప్రోలునన్‌	263
మ.	తను రోధింపగ నేఁగుదెంచిన మిమున్‌ దర్శించి ఖేదంబుఁ జెం దిన స్వర్లక్ష్మి దృగశ్రుతోయకణపంక్తిం బోలి కేళీసరః కనదాభీల మరాళపక్షయుగరుక్చంద్రాతపశ్రీద్రవ ద్ఘన చంద్రాశ్మ సువేశ్మజాలకగళ ద్వాఃపూరమొప్పారెడిన్‌	264
ఉ.	ఈ వఱ కిప్పురిన్‌ దివిజులేలఁగఁ జూచినయట్టితప్పు చాల్‌ దేవర! నన్నుఁబంపు మవలీలఁ ద్రివిష్టప మాక్రమించి యై రావణదంతితోడ సురరాజును బల్విడిఁ బట్టి తెచ్చెదన్‌ నా విని రావణుండు చిఱునవ్వున నాతనిఁ జూచియిట్లనున్‌	265
ఉ.	అంతటివాఁడ వౌదువెకదా! యయినన్‌ మధుమేఘనాదదే వాంతకకుంభకర్ణుల నరాంతకముఖ్యులఁగూడిలప్పురం బంతయు నాక్రమించి చతురధ్వము లానుక నిల్వుఁ డంత జం భాంతకుఁ డేమిసేయునొ? యటన్న హసాదని యా ప్రహస్తుఁడున్‌	266
సీ.	కుంభనికుంభముఖ్యులతోడ నల కుంభ - కర్ణుండు దూరుపు గవనియందు మాల్యవంతుండు సుమాలియున్‌ బలయుక్తిఁ - దగ మేఘనాదుఁ డుత్తరమునందుఁ ధూమ్రాక్షరుధిరాక్షదుర్ముఖాదులఁగూడి - మధు నిశాటుఁడు పశ్చిమంబునందు మారీచముఖులతో నా రావణాసురా - గ్రణిఁ గొల్చి తాను దక్షిణమునందు
గీ.	నిలుచునట్లుగ నియమించి నిఖిలబలము పంచి, యందందు విడియఁగఁ బంచి నాల్గు గడల నాల్గు సముద్రముల్‌ గ్రమ్మినటులు చెలఁగి పటువాద్యముల్‌ మ్రోయఁజేయుటయును	267
వ.	అప్పుడు	268
మాలిని	మురజపటహఢక్కాముఖ్య వాద్యస్వనంబుల్‌ వరదితిసుతసేనాపాళిఁ బల్మాఱు మించెన్‌ సురలు చెవుల సోఁకన్‌ స్రుక్కి భీతిల్లి రా స్వః పురి నలుదిశలందుం బుట్టె నుత్పాతకోటుల్‌	269
సీ.	నిండిన గేహముల్‌ నిండినయట్లన యుంచి - బలు విమానము లెక్కి పఱచువారు, దన సువస్తువులతోఁ దమవారిఁగొని భీతి - నెగిరి, మహర్లోక మెక్కువారు నొకరితో నొకరు దెల్పక యథాతథలయి, - యేడకేడకొఁ బరువెత్తువారు నెందుఁబోఁ గాళ్ళాడ కిండ్లలో మూలమూ - లలఁజొచ్చి వడఁకుతో నలయువారు
గీ.	నెచటఁజొచ్చినఁ బోనిత్తురే? నిశాటు లిదిగొ లగ్గలు వట్టి రిం కేటిస్వర్గ మనుచు స్వర్లోకమున సారె కఱచువారు నగుచు నడలొంది రమరాలయంబువారు	270
సీ.	రణశూరులకు నప్సరః స్త్రీలతోఁగూడి - వీథి సరాళంబు వెడలఁబాసె సోమయాజులకు రంభామేనకలఁ గూడి - శృంగారవనము వీక్షింపఁ బాసెఁ బరమధార్మికులకుఁ బసిఁడి మేడలనుండి - వెలఁదుల గానముల్‌ వినఁగఁబాసె సకల దివ్యోపపాదకులకు సఖులతో - నల దేవనది నీఁదులాడఁ బాసె
గీ.	నున్న సురలకు నిండ్లలో నుండియైన సొంది నటునిక్కి తలలెత్తి చూడఁబాసె నల బలంబులతోఁగూడి యలబలంబు లమరపురిఁ జుట్టుకొనునట్టి యవసరమున	271
చం.	తలఁకునఁ గోటనల్గడలఁ దల్పులు వేల్పులు మూసి డాసి కొ త్తళములపై నలంగములఁ దార్కొని మార్కొని విక్రమింపఁగాఁ గలరణశూరు లైన యవికారుల వీరుల హెచ్చరించి పై బలములరాకఁ దెల్ప సురపాలకుపాలికిఁ బోయి యయ్యెడన్‌	272
సీ.	శచి ముద్దుమోముఁజూచుచు నాగకన్యాన - వీనగానము విను వింతహొయలు వేల్పుల మనవులు వినుచు నచ్చరమచ్చె - కంటుల నటనంబుఁ గాంచు మురువు ధనదాదిహితమంత్రి జనులతోఁ బలుకుచు - మునుల వాదులకు నవ్వెనయు హరువు మ్రొక్కువారలకుఁగేల్‌ మోడ్చుచు గురుఁడాన - తిచ్చు యుక్తు లెఱుంగు హెచ్చరికయుఁ
గీ.	దనకుఁజెల్లు ననంగ సంతసమెసంగ వైజయంతంబుపైఁ గొలువై జయంత ముఖులు బర్హిర్ముఖులు చంద్రముఖులు గొల్వ నిండుకొలువున్న దేవతానేతఁ గనిరి	273
మ.	కని జోహారిడ కోట నల్గవనులం గాపున్నవా రేఁగుదెం చినవారిం దవధారు దేవ! యనుచున్‌ జేమోడ్పుతోఁ గంచుకుల్‌ వినిపింపన్‌, దొలునాఁడె వేగరులచే విన్నటి వృత్తాంతమున్‌ దనలోఁదోఁచి బలారి మీర లిటకువ్రాఁగార్యమేమీ? యనన్‌	274
ఉ.	వారు వినీతులై యనిరి స్వామి! దశాస్యుఁడు కుంభకర్ణదే వారియు మేఘనాదుఁడు ప్రహస్తమధుప్రముఖుల్‌ మహాచమూ వారము గొల్వవచ్చి యిదె స్వర్గము నల్గడ లావరించియు న్నారని విన్నవింప సురనాథుఁడు రోషకషాయితాక్షుఁడై	275
శా.	ఔరా! రావణుఁ డబ్జగర్భవరగర్వాయత్తుఁడై నా పురిం గారింపం జనుదెంచెనే? తన భుజాగర్వంబు నా చెంతనా? వారిన్‌ వీరిఁ దలంచినట్లనె ననున్‌ వాఁడెంచెఁ గాబోలు? గా నీ రక్షోబలవార్ధి నస్త్రబడబాగ్నిన్‌ నేఁడె యింకించెదన్‌	276
వ.	అని పలికి, కొలువుఁ గలయం గనుంగొని	277
సీ.	కోటవాకిళ్ళు బల్‌ కొత్తళంబు లలంగ - ములు నేమఱక కాచి మోహరింప దారుశిలాయంత్రతతి కొమ్మ కొమ్మలఁ - దోరంబుగా నించి దురుసుసేయఁ దలబొమిడికము కత్తళము కేడెము కత్తి - యాదిగాఁగలవి ముస్తీదొనర్ప నరదముల్‌ ద్విరదంబు లర్వముల్‌ మొదలైన - సకలవాహనముల సంఘటింపఁ
గీ.	దగినవారిని యోగించి తన సమీప మున వసించు పులోమజాముఖ్య సతుల మఱియుఁ జనువారిఁ బ్రచ్ఛన్న మార్గమునను స్వర్ణగిరి శృంగమున కంపి శతమఖుండు	278
ఉ.	కామగవీ సుధాకలశకల్పక దివ్యమణీ విభూషణ స్తోమము మాటు చేసి తనతోడిదె లోకముగాఁ జరించు సి ద్ధామర సాధ్య రుద్ర తుషితానిలభాస్వరముఖ్య దేవతా గ్రామణులన్‌ రణోత్సుకులుగా సెలవిచ్చి యొకండుఁ జెచ్చెరన్‌	279
కమల విలసితము	వనజనయనుఁ గరివరదుని జేరం జని ముకుళితకరజలజయుగుండై తనువునఁ బులకలు తఱచుగ మించన్‌ వినయమునను సురవిభుఁడిటులెంచెన్‌	280
కవిరాజవిరాజితము	జలజదళేక్షణ! శాత్రవశిక్షణ! శౌర్యవిచక్షణ! చక్రధరా! కలిత రవిగ్రహ! కాంతిసువిగ్రహ! కల్మషనిగ్రహ! కంబుకరా! విలసితకేతన! విశ్వ నికేతన! విస్మితచేతన! వేషయుతా! సలిలభవాసన! సమ్యగుపాసన! శార్‌ఙ్గశరాసన! సాధునుతా!	281
మ.	అవధారయ్య! దశాననుండు సబలుండై నేఁడు నా పట్టణం బవరోధించినవాఁడు తమ్ముఁడును దోడైనాఁడు తత్పుత్త్రకుం డు వృషాంక ప్రియహోమనిష్ఠల బలిష్ఠుండై విజృంభించినాఁ డు విశేషించి మధుండు బంధుఁడయి వాఁడుం గూడినాఁడియ్యెడన్‌	282
ఉ.	ఇందుల కేమి బుద్ధి గణియించెదొ? వైరుల నె ట్లడంచెదో? ముందును వెన్కతోఁచక యమోఘదయానిది వంచుఁజేరితిన్‌ ముందు బలాదిశత్రు జయమున్‌ భవదుక్తిన కాదె కల్గె? గో వింద! ముకుంద! నీవు కదవే గతి వేగతులం దలంచినన్‌	283
ఉ.	ఆరయ సర్వభూతముల కాప్తుఁడు వయ్యును, మమ్ముఁగూర్చి దై త్యారి సమాఖ్యఁగాంచితి తదాఖ్య యదార్థము సేయు మో దయా నీరధి! పాలముంచినను నీళ్ళనుముంచిన నీదె పెంపు నీ వారము నీదుచిత్త మను వాసవుఁజూచి జనార్దనుం డనున్‌.	284
చం.	అమరవరేణ్య! యిట్టి సమయంబున రావణకుంభకర్ణులన్‌ సమరములోపలన్‌ గెలువ శక్యముగాదు తదీయ నందనుం డమిత పరాక్రమక్రమసమగ్రుఁడజయ్యుఁడు, మీఁదఁగొంతకా లమునకు మానుషాకృతిఁజెలంగి వధించెద వారినందఱిన్‌.	285
చం.	హరి యరుదెంచి యూరక దశాస్యునిఁ దాఁకి వధింపలేక క్ర మ్మరె ననునట్టి లాఘవము మాత్రమె నే నిపు డేఁగుదెంచినన్‌ హరిహయ! నీవెపోయి, పలలాదుల మార్కొని తోఁచినట్టులన్‌ దురమొనరింపు మిప్పటికిఁ దోడ్పడ మీఁద శుభం బొసంగెదన్‌.	286
శా.	దేవత్వంబున నుండియే యరిని మర్దింపంగ లే నంటివే నీ వే లాగు నరత్వమొంది పగవానింగెల్చె దంటేని రా జీవప్రోద్భవు మాట నిల్పుటకుఁగాఁ జేకొంటి శాంతం బిఁకన్‌ భావిప్రాంచితరామరూపమున నిప్పౌలస్త్యుఁనబోనిత్తునే.	287