 |
    |
    |
 |
    |
    |
 |
 |
ఇతిహాసములు | ఉత్తరరామాయణము | అగస్త్యుఁడు రామునకు దండకారణ్యవృత్తాంతముఁ జెప్పుట |  |
అగస్త్యుఁడు రామునకు దండకారణ్యవృత్తాంతముఁ జెప్పుట
| కం. | మనువంశరాజశేఖర! మను వను దొర తొల్లి గగనమణికులమణియై మను నతనికి నిక్ష్వాకుఁడు మనుజస్తుతుఁ డుద్భవించె మహనీయ రుచిన్ | 312 |
| శా. | ఆ యిక్ష్వాకుఁడు శైశవంబున సమస్తామ్నాయ శాస్త్రార్థ ధౌ రేయుండై శ్రుతు లన్నియుంగని ధనుర్విద్యాదిమాద్యత్కళా వైయాత్యంబును బూని శౌర్యమహిమన్ వర్ధిల్ల సామ్రాజ్య ర క్షాయత్తాత్మునిఁ జేసి తండ్రి మిగులన్ హర్షంబుతో నిట్లనున్ | 313 |
| చం. | చదివితి వెల్ల వేదములు శాస్త్రములున్ స్మృతు లభ్యసించి త భ్యుదయకరంబులై జగతినొప్పిన యాగమముల్ పఠించి తే కద తొలి ధర్మ ముత్తమముగాఁ గను మర్థము మధ్యమంబుగా మదినిఁ దలంపు కామ మధమంబుగఁ జూడుము పుత్ర! యెప్పుడున్ | 314 |
| కం. | అది యేమి యంటివేనియు మొదటను ధర్మంబు లేక మొనయదు ద్రవ్యం బది లేక కాదు తలఁచిన యది యది గావునను ధర్మ మధికం బంటిన్ | 315 |
| ఉ. | ధర్మమునం బ్రజాహితము తార్కొను వేల్పులు మెత్తు రార్యులున్ గూర్మి వహింతు రర్థమును గూర్పడియే యభివృద్ధిఁ బొందు దు ష్కర్ములు భీతిఁ జెందుదురు శత్రు లడంగుదు రిష్టసిద్ధియౌ నిర్మలకీర్తియున్ ధరణి నిల్చు దివంబును గల్గుఁ బుత్రకా! | 316 |
| చం. | పరహిత మాచరించుటయె భవ్యతపం బని రాదిసంయముల్ పరులకుఁ గీడుసేయు టొక పాపమటంచు వచింపనేల? యి ప్పరమహితోక్తిఁ బట్టి పరబాధ గదా యని మానరాదు భూ వరులకుఁ బాపకర్ములగు వారల దండన సేయఁగా దగున్ | 317 |
| కం. | దండింపఁ దగని సుజనుల దండించిన దండమునకుఁ దగు దుర్జనులన్ దండింపకున్న ధరణీ మండలపతి నరకకూపమగ్నుఁడుగాఁడే? | 318 |
| చం. | ఎడపక దండనీతి వహియించియె కీర్తియు స్వర్గమున్ నృపుల్ వడయుదు రాదిరాజనయపద్ధతు లిట్టివి గావె? యగ్గతిన్ నడువుము సౌఖ్య మొందెదవు నందన! యంచు ననేకనీతు ల క్కొడుకున కాన తిచ్చి నయకోవిదుఁ డాయన యేఁగెఁ గానకున్ | 319 |
| చం. | మనుసుతుఁడున్ దదుక్తమగు మార్గమునం బ్రజనెల్లఁ బ్రోచుచున్ దనమతి పుత్రకాంక్షలకుఁ దావలమౌటయు దాన ధర్మముల్ మునుకొని యాచరించి మఖముల్ సతతంబును సంఘటించి యం దునఁ గనియెన్ గుమారులను నూర్గుర బాంధవు లుత్సహింపఁగన్ | 320 |
| తే.గీ. | వారికెల్లను గడగొట్టువాఁడు దండుఁ డనెడు దుర్మార్గుఁ డన్నలయటులఁ గాక శ్రుతులు చదువక సాధుసంగతుల మనక హితుల మాటలు వినక యథేచ్ఛ మెలఁగు | 321 |
| వ. | మఱియును | 322 |
| సీ. | వీథిలోఁ బొడగన్న వృద్ధుల నరికట్టి - వెకలియై పలుమాఱు వెక్కిరించు నాడఁబోయిన చోటఁ దోడి బాలురఁ బట్టి - మూర్ఖుడై యంగముల్ ముఱియఁగొట్టుఁ జదువరా! యేల దౌర్జన్య మూనెద వన్నఁ - గన్నతల్లిని బెట్టు కడఁగి తిట్టు నూరివారిండ్లలో నున్న వస్తువు లెత్తి - బలియుఁడై యెందైనఁ బాఱవైచు | |
| గీ. | నార్యులు పురోహితులు నన్న లరుగుదేర నూరకయ బిఱ్ఱ బిగుసుక కూరుచుండు సహజధౌర్త్యంబుఁ బూని శైశవమునందె తండ్రి వెతఁ జెంద దండుఁ డుద్దండుఁ డగుచు | 323 |
| ఉ. | బాలకుఁ డెంతలే యనెడు పక్షముతో నొకకొన్నినాళ్లు భూ పాలకుఁ డోర్చి వాని యెలప్రాయమునందలి చిన్నెలున్ బర స్త్రీలకుఁగా మెలంగుటలు శిష్టుల నెంచక నిందసేయు దు శ్శీలములున్ గనుంగొని యిసీ యని రోసె మనంబులోపలన్ | 324 |
| ఉ. | రోసి, ప్రధానులున్ బుధవరుల్ దన ధర్మ మనీష మెచ్చఁగా నా సుతు నీసుతో నినకులాధిపుఁ డాతఁడు బిల్చి వింధ్య సం వాసము నీకు మే లచట వర్తిలు పొమ్మని దూరదేశగున్ జేసెఁ గుమారుఁ డంచు నృపశేఖరు లోర్వరు మేర మీఱినన్ | 325 |
| మ. | మధుమత్తుం డగు దండు డిట్లు గురుఁడంపన్ వింధ్య శైలంబునన్ మధుమంతం బను పట్టణం బొకటి నిర్మాణంబు గావించి యం దధికైశ్వర్య సమేధమానుఁ డయి శుక్రాచార్యు లాచార్య వృ త్తి ధరింపన్ ధర యేలె వర్ష శతముల్ దేవాహితుల్ దోడుగన్ | 326 |
| చం. | అతఁడొక చైత్రమాసమున హర్షముతోఁ జని భార్గవాశ్రమ క్షితి నొకచోఁ గనుంగొనియెఁ జిత్తజనూతన రాజ్యలక్ష్మికిన్ బ్రతియగుదాని లేఁ గొమరుఁ బ్రాయమునన్ జెలువొందుదాని నే కతమున నున్నదాని నొక కామిని మత్తమరాళ గామినిన్ | 327 |
| చం. | కనుఁగొని, మావిలేఁ జిగురుఁ గైదువు జోదు పదైదుమాఱు లే సిన నును వాఁడి తూపు లెదఁ జిక్కిన స్రుక్కి యతండుసేరి యో వనితరొ! యొంటి యేటి కిటు వచ్చితి? వెవ్వరిదాన? వేమినీ యనుపమనామ?మేను శరణాగతుఁడన్ వినిపింపవే యనన్ | 328 |
| చం. | కరము భయంబుఁ బొంది యల కన్నియ యిట్లను నోయిరాజ! నీ గురుఁడన మించు శుక్రు తొలికూఁతుర నయ్యనఘుండు కూర్మి న న్నరజ యటంచుఁ బిల్చు నతఁడంపఁగఁ దాపసనిష్ఠ నివ్వనాం తరమున నున్నదానఁ దగు ధర్మము దప్పఁ దలంపనేటికిన్? | 329 |
| చం. | అనవిని దండుఁ డిట్లనియె నంగన! భార్గవివైనేమి? నీ ఘన కటి సీమ నీ యసదు కౌనును నీ బిగి చన్నుదోయి నీ కనుఁగవ బెళ్కులున్ గనినఁ గాముఁడు తాళఁగ నీఁడు కౌఁగిలి మ్మనుచుఁ బయంటఁ బట్టిన భయంపడి యమ్మదిరాక్షి క్రమ్మఱన్ | 330 |
| ఉ. | అక్కట! ధర్మమే గురుని యాత్మజఁ బట్టి రమింప? నెంచ నీ కెక్కడఁ బుట్టె నీ మమత? యిప్పని శుక్రుఁడు విన్న సైఁచునే? నిక్కము మోహమున్న నతనింగని వేఁడి పరిగ్రహింపు మీ కక్కసపుం దలంపు కొఱగా దని సారెకు బుద్ధి చెప్పినన్ | 331 |
| చం. | వినక యతండు గిన్క నిఁక వెన్క భృగూద్వహుఁడేమి పల్కినన్ వినియెదఁ గాక యిప్పు డలివేణిరొ! మారునిబారికోర్వరా దనుచు బలాత్కృతిన్ గదిసి యగ్గురుపుత్రినిఁ బట్టి కూడెనే మని వినిపించువాఁడ? మదనార్తులు మీఁదటి హాని యెంతురే? | 332 |
| కం. | ఆక్రోశింపఁగ నిటువలె శుక్రాత్మజ బలిమిఁబట్టి సురతవిలాసో పక్రమముఁ జూపి యాపా పక్రీడాపరుఁడు సనియెఁ బట్టణమునకున్ | 333 |
| చం. | అరజయు నానతాస్య యయి యశ్రుజలావృతనేత్రయై కుచో పరి పరిషిక్తఘర్మయయి పాణినిరుద్ధ కపోలయై నఖాం కురమృదితాంగియై నిటలకుంచితకుంతలయై మనోవ్యధం గరము దలంకు చున్నయెడఁ గావ్యుఁడు వచ్చి సవిస్మయాత్ముఁడై | 334 |
| ఉ. | కూతుర! యేల యింత వెతఁ గుందెద? వెవ్వరు నిన్నుఁ దిట్టి? రీ లేఁత శరీర మిట్లు బడలింపుదురే? యనఁ దండ్రి పాదముల్ నాతి నిజాశ్రులన్ గడిగి నా యభిమానము వీటిఁ బుచ్చి యీ రోఁతలు సేసె దండుఁ డని రోదన మాతురయై యొనర్పఁగన్ | 335 |
| చం. | ఉడుగక యెల్ల లోకములు నొక్కట మ్రింగెడు రుద్రుపోలికన్ బడి బడిఁ గోప ముప్పతిల బండులు దీటుచు శుక్రుఁడుగ్రుఁడై చిడిముడిపాటుతో నెదుట శిష్యులఁ గన్గొని వింటిరే భయం పడక మదీయ పుత్రిఁ గని బల్మి రమించిన క్రించు చెయ్దముల్ | 336 |
| ఉ. | మంటకుఁ జేరికౌ మిడుత మాడ్కి నశింపక మత్కుమారి మే నంటియు నింటికేఁగి చదలంటిన దుర్మతి సేనతోడఁ గ్రిం దంటఁగ మంటివాన గురియంగలదేడు దినంబు లింక నే మంటినొ యంచు నెంచవల దప్పుడె యిప్పురి నేల పాలగున్ | 337 |
| ఉ. | మామకశాపయుక్తి మధుమంతము నాలుగు దిక్కులందు నూ ఱామడ దాఁక నున్న వన మంతయు నిర్జనమౌ నటంచు న య్యామివరుండు వల్క నది యాదిగ నేడు దినంబు లింద్రుఁ డా సీమను మంటివాన గురిసెన్ నశియించెను దండుఁ డంతటన్ | 338 |
|
 |
|