శ్రీమహాభారతము - ఆనుశాసనికపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము - గౌతమీ లుబ్ధక సర్ప మృత్యుకాల సంవాదము - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

గౌతమీ లుబ్ధక సర్ప మృత్యుకాల సంవాదము (సం. 13-1-9)

చ.	అనవుడు భీష్ముఁ డిట్టు లను నాతనితో ‘నకటా! వధింపఁగా మనుజుఁడు గర్త గాఁడు, వినుమా! యితిహాస మొకండు సెప్పెదన్‌; మనుజవరేణ్య! గౌతమి యనంగ శమాన్విత యొక్క భూసురాం గన యురగంబుచే సుతుఁడు గాలవశత్వముఁ బొంది యుండఁగన్‌.	005
చ.	వగచుచుఁ జూడ నయ్యురగవల్లభు రజ్జునఁ గట్టి తెచ్చి య మ్మగువకుఁ జూపి ‘దీనిఁ దల మ్రందఁగ మోఁదెదఁ గోల నొండె, రెం డుగ నెఱగత్తి వ్రేసెదఁ; గడుం జెడు గీపొడపాఁప పుర్వు, నే మిగతి వధింతు?’ నంచు నొక మేటి కిరాతుఁడు రోషదీప్తుఁడై.	006
క.	ఉన్నఁ గని యప్పడఁతి ‘యో \| యన్న! విడువు భుజగనాథు’ ననవుడు నతఁ ‘డీ పిన్నాతని ప్రాణంబులు \| గొన్నది యిది, దీనియుసుఱు గొనియెద’ ననియెన్‌.	007
వ.	అనిన నక్కోమలి యక్కిరాతుం జూచి.	008
క.	‘విధివశమున వచ్చిన కీ \| డధములు గొనియాడి వెడఁగులై, విపులభవాం బుధి మునుఁగుదురు; మునుంగరు \| సధర్ములగు నుత్తములు, ప్రశాంతిఁ జులుకనై.	009
వ.	అదియునుం గాక!	010
క.	ఈ పాముఁ జంప బ్రదుకునె \| నా పుత్రుఁడు? విడువు మర్జునక!’ నావుడు ‘వాఁ డీ పేద మాట లెల్లను \| గోప వివశుఁడైన నాకుఁ గొలుపవు, ముగ్ధా!’	011
ఉ.	కావున నెట్లుఁ జంపుదున; కాని భుజంగముఁ బోవ నీను జూ నావుడు; నింతి యర్జునక నామము నీ కవదాత భంగికిం గావలదే? మహీసురులు గా దను చొప్పునఁ దత్సహాయులుం బోవరు గాదె! యేల నినుబోఁటికిఁ గ్రూరత నాదు సన్నిధిన్‌?	012
సీ.	హింసకు నొడఁబడ నే నెట్లు? ‘ననవుడు, \| ‘జనబాధకము లైన జంతువులను జంపినఁ బాపంబు సమకూర’ దని పల్కె \| బోయ; ‘వట్టిన రిపుఁ బొరిగొనంగ వల’ దని చెప్పె నవ్వనిత; వాఁ డహిఁ దెగఁ \| జూచి జనంబులఁ గాచు టుఱదె? వృత్రుఁ జంపఁడె దేవవిభుఁడు? యజ్ఞధ్వంస \| నము సేయఁడే? ఫాలనయనుఁ డట్ల
తే.	కావె? ధర్మువు హింసలు నీవు దీని \| కియ్యకొను’ మని తఱిమె; నట్లెంత దఱిమి నను దయావతి యైన యన్నాతి పాప \| మునకుఁ జొరదయ్యె; బోయ కిట్లనియెఁ బాము.	013
క.	‘ఏ నేమి తప్పు సేసితిఁ? గానవు \| నెఱి నీవు లెస్సగా, మృత్యుపరా ధీనత బాలునిఁ గఱచితిఁ \| గాని, వినుము! లేవు రోషకామాదు లెదన్‌’.	014
వ.	అనుటయు నతండు	015
క.	‘విను! మృత్యువునకుఁ దగు సా \| ధనమ వగుటఁ జేసి నిన్ను దండింపంగాఁ జను’ ననవుడుఁ’ గుమ్మరికో \| లను సారెం బోలితిం దలఁచి చూడు మెడన్‌.	016
వ.	ఈ క్రియ నావశం బగునే? యని పల్కినం బామున కర్జునకుం డిట్లనియె.	017
తే.	‘ఏయువాఁ డుండ, న మ్మేమి సేయు \| ననక, యోపి తత్ఖండనముసేఁత పాప మండ్రె? యెవ్వరేఁ బంపఁ; గఱతు గా కేమి? క్రూరు \| నిన్ను గీటడఁగించిన నింద రాదు.	018
తే.	అదియుఁ గాక, విశేషించి యరయ బుద్ధి \| గలుగునట్టి సాధనములు గారె మీరు మృత్యువున? కట్లు గావున మెలఁగ మిడుక \| నీక, పొరిగొనవలయు; మి మ్మెల్లభంగి.’	019
వ.	అనిన విని బోయకు భుజంగం బిట్లనియె.	020
తే.	‘బుద్ధి గల్గు సాధనముల పో హవిస్సు, లరసి వేల్తురు ఋత్విజు, లా ఫలంబు గాంచు నధ్వరకర్తయ \| కాక వారి కేమి పని?’ యనఁగా మృత్యు వేఁగుదెంచె.	021
క.	చనుదెంచి పామునకు ని \| ట్లను ‘నిను నేఁ గోరి పనిచినట్టుల, నన్నున్‌ బనిచెం గాలుం; డీ చా \| వున కీవును నేను హేతువులు గా మనఘా!	022
క.	ఇన, శశి, పావక, భూమి, గ \| గన, జల, పవనాది వస్తుగతు లెల్లను గా లుని యఱచేతి వనినఁ ద \| క్కిన పని సెప్పంగ నేటికిని భుజగేంద్రా!	023
క.	విను మిట్లగు టేర్పడ నెఱిఁ \| గిన నాపై నిడుదు వెట్లు, కిల్బిషముం గా లుని చెయిది నన్ను దూఱిన \| నిను దూఱుట’ యుఱదె నాదు నిర్మాణమునన్‌.	024
ఆ.	అనిన భుజగ మిట్టులను ‘నీవలన నేను \| గుణము సెప్ప, దోష గణన సేయ నన్నుఁ బనిచె నంటి, నామీఁది దోషంబుఁ \| బాపి కొనుట నాకుఁ బాడి గాదె?	025
క.	విను మటు కాలుని దెసనై \| నను దోషము కలిమి లేమి, నా కాడంగాఁ బని యేమి? దోష గతిచిం \| తన భాషణములకు నేను దగుదునె యనఘా!’	026
వ.	అని పలికి పాము బోయమొగంబు సూచి.	027
క.	‘వింటే, మృత్యువు మాటలు? గంటే నామీఁదఁ దప్పు గలిగించెద; వి ట్లంటం గట్టం దగునే’? యంటకు \| నగి, బోయ యిట్టు లనియె, నరేంద్రా!	028
క.	నీవును, మృత్యువుఁ బాప స \| మావేశితమతుల రొఱగ నాడినయంతం బోవునె మీపై దోషము, లే \| వెఱతునె యిట్టు లనిన యింతన మీకున్‌’.	029
వ.	అనిన మృత్యువునుం బామును.	030
క.	‘ఘనుఁ డగు కాలుని వశమునఁ \| జనియెడుమా, కరయ దోష సంగతి గలదే?’ యనునెడఁ గాలుం డచటికిఁ \| జనుదెంచెం, బ్రీతి ధర్మ సంశయ ముడుపన్‌.	031
వ.	చనుదెంచి యర్జునకు నాలోకించి.	032
క.	‘పామును, మృత్యువు, నేనును \| గా మీదారకుని మృతికిఁ గారణ, మీతం డేమేఁ గర్మముఁ జేసెం దా \| మృతిఁ బొందించె నదియ, తలకొని, యితనిన్‌.	033
క.	విను కర్మం బొనరించును \| జననము, మరణంబు, నదియ సౌఖ్యము, దుఃఖం బును గావించుం, దనచే \| సిన దానిం బడకపోవ శివునకు వశమే?’	034
వ.	అని చెప్పి.	035
క.	‘కావున, నిందఱు, నుడుగుం డీ \| వాదం’ బనుడు, బోయ కిట్లను, ధరణీ దేవాంగన దన యెఱుకయు \| దేవాలాపములు నొక్క తెరువై యున్నన్‌.	036
ఆ.	ఇట్టి వనటఁ బొందునట్టి పాపము సేసి \| వనిత లిట్ల యగుదు రనఘ! యివ్వి ధంబు మరణ మొందఁ దగు కిల్బిషంబున \| బాలు రిట్ల పోదు రేల కలఁగ.’	037
వ.	అని వెండియు.	038
క.	‘సకల జనంబులుఁ గర్మము \| నకు ననుగుణమైన తెరువునం బోదురు దీ నికి రోష విషాదము లే \| టికి విడువుము పాము, సంఘటింపుము శమమున్‌.	039
క.	అన విని తెలిసి విడిచె, న \| ర్జునకుఁడు భుజగము, నపాస్తరోషుం డగుచుం జని రెలమిఁ బొంది, కాలుం \| డును, మృత్యువుఁ గావునను విడువు మీ వడలున్‌.	040
తే.	కారు దుర్యోధనుఁడు నీవుఁ గారణములు \| బాంధవుల రణ మరణ సంప్రాప్తి కనఘ! వారు, దమతమ కర్మముల్‌ కారణములు \| గాఁగ నిట్లయి; రేల శోకంబు నీకు ?	041
వ.	గౌతమీ, లుబ్ధక, భుజంగ, మృత్యు, కాల, సంవాదం బను నియ్యితిహాసంబు తాత్పర్యంబు మనంబునం బట్టుకొలిపి, యా పుట్టిన కలంకం దొలంగ జడిసి శమంబున సుఖివి గ’ మ్మనం, గౌంతేయాగ్రజుండు సంతసిల్లి శాంతనవునితో ని ట్లనియె.	042