శ్రీమహాభారతము - ఆనుశాసనికపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము - భీష్ముఁడు ధర్మజునకు గరుత్మంతుని చరిత్రంబు చెప్పుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

భీష్ముఁడు ధర్మజునకు గరుత్మంతుని చరిత్రంబు చెప్పుట (సం. 13-19-1 (కుంభ))

సీ.	‘కశ్యపు భార్యలు కద్రువ, వినత నాఁ \| గల రాతపస్వి వారలకు వరము గరుణ నిచ్చెద నన్నఁ గద్రువ వేవుర, \| వినత యిద్దఱ, వేఁడికొనిరి సుతుల; మునియు ‘నట్లగుఁగాక’ యనియెఁ; బదంపడి \| యండముల్‌ వేయును, నండయుగము, వరుసన, యా కద్రువకు వినతకుఁ బుట్టె, \| నవి కుండముల నిడి, యరసి యుండి
తే.	రహి సహస్ర మేనూఱేండ్లు నంత నుదయ \| మయ్యె, నవ్వేయి గ్రుడ్డుల నధికబలముఁ దేజమును గల్గి యా సర్పరాజి యొప్పు చుండె, నారెండు విరియక యుండె, మఱియు.	167
క.	తన సవతి యైన కద్రువఁ \| గని వగపును మత్సరంబుఁ గదిరెడు మదితో వినత గడున్‌ వేగిరపడి \| యనీతి నొకయండ మవియ నడిచె నరేంద్రా!	168
వ.	అడిచిన నందు.	169
క.	పులుఁగొక్కఁడు పూర్వాంగము \| గలిగి జనించుటయు, వానిఁ గని, యానతి గ న్నుల నశ్రుకణంబులు పె \| ల్లొలుకఁగ శోకమున మునుఁగు నుల్లముతోడన్‌.	170
వ.	నివ్వెఱపడి యుండ నయ్యండజంబు.	171
చ.	‘ఇరువుర మేము పుట్టుదు మహీనపు మేనులతో, మహాబల స్ఫురణ వెలుంగ నప్పెనుపుఁ బొందఁగ నీ కవియించి తిట్లు మ త్సరమునఁ జాపలంబునను దత్ఫల మందుము, నీ సపత్నికిన్‌ వరవుడవై చరింపు మని, వారని నెవ్వగ శాప మిచ్చినన్‌.	172
క.	వెలవెలఁ బాఱుచు, వడఁకుచు \| నలుకుచుఁ, దనమోముఁ జూచు నయ్యంగన న ప్పులుఁగు కృపఁ జూచి, తల్లీ! వలవ దడల నిది విధాతృ వశమయి వచ్చెన్‌.	173
వ.	అని వెండియు.	174
శా.	‘ఏనూఱేండ్లకుఁ బుట్టు నాయనుజుఁ; డిం కీయున్న యండంబు నె ట్లైనన్‌ ధైర్యము గల్గి కావుము ప్రయత్నాసక్తిమై వాఁడు ద ర్పానూనుండు బలాభిరాముఁడు మదీయస్ఫూర్తి మన్మూర్తి నీ కానందంబుగ నీఁగు దాస్యము త్రిలోకాశ్చర్య సంపాదియై.	175
వ.	అనియె; నిట్లు ప్రథమ పుత్రుండు వికలాంగుం డగుటకును, శాపప్రాప్తికిని, బరమనిర్వేదంబు నొంది, వినతయు నవ్విహంగంబు నిర్దేశించిన కాలంబు ప్రతీక్షించి, యయ్యండంబు రక్షించి కాచియుండం, దత్సమయ సమాగమంబున.	176
చ.	ఘనతరకంధరుండు, దృఢకాయుఁడు, దీప్తముఖుండు, రక్తలో చనుఁడు, మహోత్తమాంగకుఁడు, చారుసుసంగత పక్షసారమం డనుఁడు, పరిస్ఫుర ద్ద్యుతి విడంబిత బాలదివాకరుండు, లో కనయన పర్వనిర్వహణకారి సుపర్ణుఁడు పుట్టె భూవరా!	177
క.	ఆ సమయంబున నరుణో \| ద్భాసిత గాత్రుండు, తొలుతపట్టి యరుణుఁ డు ల్లాసి యగుచు రవి పరిచ \| ర్యాసుఖ మెదఁ గోరి చనియె నంబరవీథిన్‌.	178
మ.	జననిం బాసి జనించునప్డ తనయిచ్చం బక్షినాథుండునుం జని, పద్మోద్భవకల్పితంబు లగు భోజ్యంబుల్‌ శరీరంబు వ ర్ధన మొందింపఁగ సిద్ధసాధ్యగణముల్‌ దన్‌ ముద్దు సేయంగఁ గ్రీ డన లోలత్వమునం జరించుఁ బరితుష్టస్వాంతుఁడై యెల్లెడన్‌.	179
వ.	అక్కాలంబున వినోదంబునకై యరిగి యొక్క యెడ.	180
సీ.	చంచులఁ జిగురాకుఁ జించియాడుచు నలి \| నెలుఁగించు గండుఁగోయిలలసొంపు, నలరుఁ దేనియఁ గ్రోలి, యన్ను సోలంబుల \| మురియు తేఁటుల నునుమ్రోఁత యింపుఁ, దమిఁ బండ్ల రసమాని తమలోనఁ జెలఁగుచుఁ \| బలికెడు రాచిల్క పటురవంబు, గొలఁకుల కెలఁకులఁ గూడి క్రీడించుచుం \| డెడు నంచతండంబు నడబెడంగుఁ,
తే.	దరఁగఁ దేలుచుఁ, బూఁదీవఁ దగులఁ బడుచు \| వచ్చు చిఱుగాలి సోఁకును, మెచ్చి మెచ్చి, తగిలి కొనియాడుచును, వినతయును గద్రు \| వయును మున్నీటి చేరువ వనమునందు.	181
వ.	మెలఁగుచుండి రట్టియెడ.	182
చ.	కరువునఁ బోసిరో! విధుని కాంతి, సుధాబ్ధి తరంగఁ దెచ్చి, గం డరు వొనరించిరో! హరుజటాస్థలికిం దొడ వైన యేటి పె న్నురువునఁ జేసిరో! యన మనోజ్ఞ సితచ్ఛవి నుల్లసిల్లు సుం దర తురగోత్తమంబు దవుదవ్వులఁ గాంచిరి చారులోచనల్‌.	183
వ.	నిజేచ్ఛమై వచ్చిన యుచ్చైశ్శ్రవంబు నాలోకించి.	184
క.	వినత ‘హయ మింత యొప్పునె \| యనూన ధవళప్రభాఢ్యమై’ యని పలుకన్‌ విని, కద్రువ ‘యపరాంగం \| బున నీలిమ దోఁచె’ ననియె భూపవరేణ్యా!	185
చ.	అనవుడు నమ్మృగాక్షి ‘యిటు లాడితి, నవ్వుల కాడితో? నిజం బునకునొ? నీదు చూపునకుఁ బోలిన భంగియొ? చెప్పు’ మన్న న వ్వనిత దరస్మితస్ఫురితవక్త్రముతో ‘నిది యేటి మాట? న ల్లనియెడ గానరాదె? తెరలం బలుకం బని యేమి? నావుడున్‌.	186
వ.	వినత తెలియం జూచి.	187
ఉ.	కాదని పూని పల్కుటయుఁ గద్రువ ‘పన్నిద మేమి దీనికి? న్వా దిది యేల? రిత్త’ యనినన్‌ విని యాసతి ‘నిక్కమేని నీ వేది పణంబుగాఁ దలఁచి యేర్పడఁ జెప్పితి దాని కేను సం వాదము సేయుదాన గరువంబుగ నొక్కటి నిశ్చయింపుమా!’	188
వ.	అనిన విని కద్రువ వినత వదనంబునఁ జూడ్కి నిలిపి.	189
తే.	‘నీవు గెల్చిన దాస్యంబు నీకు నేను \| జేయఁ గలదాన, నేను గెల్చినను నీవు నాకుఁ జేయంగఁ గలదాన; వీ కడింది \| పన్నిదము సఱ’ మని తెగఁబాఱి పలికె.	190
క.	ఆ పొలఁతి యట్లు పలికిన \| శాపము ప్రేరేఁప నరుణ జననికి నుత్సా హోపేత మయ్యెఁ జిత్తం \| బాపన్నిదమునకు; నేమి యనఁగల దధిపా!	191
వ.	ఇట్లు వినతయుం దెంపు సేసి యత్తెఱంగున కియ్యకొనియె; నయ్యిరువురుఁ బంచమహాభూతంబులు సాక్షులుగాఁ బల్కి పన్నిదంబు సఱచిరి; కద్రువ ‘పతిపరిచర్యకుం గాలమయ్యె; మఱివచ్చి యశ్వంబు నాలోకింత’ మని నెపంబిడి యప్పటికిం జూపుఁ దప్పించె; నవ్విధంబున మగిడి యరుగుదెంచిరి; తదనంతరంబ.	192
సీ.	కుటిలంపుఁ దలఁపునఁ గొడుకుల రావించి \| కద్రువ యిట్లనుఁ గన్నునీరు దొరఁగంగ వారలతో ‘నబ్ధి పొంతకు \| వినతయు నేనును వేడ్క నరిగి యచ్చ తెల్పునఁ గడునభిరామ మగునొక్క \| యశ్వంబు గాంచితి; మవ్వధూటి గేవలధవళంబు నా విని, యొడ్డార \| మునకు నే నదె నల్లదనముఁ గంటె
తే.	వెనుకదెస ‘నన్న వాదయ్యెఁ, గనలి పన్ని \| దంబు సఱచితి; మోడిన దాస్యవృత్తి వచ్చు సవతికి; నే నెట్లు వరవుడంబు \| సేయఁ దగు?; దోఁక నల్లగాఁ జేయరయ్య!	193
చ.	అనవుడు వాసుకి ప్రభృతు లక్కట! ధర్మువు గాదు; నీవు సూ చినతెరు వట్టి గెల్పు శుభసిద్ధి యొనర్చునె? యట్లుగాక య వ్వనితయుఁ దల్లి గాదె? గరువంపుఁ దనంబునఁ జూడ మాకు ని ట్లనఁ దగునమ్మ? యెట్లయిన నయ్యెను; బాపము సేయవచ్చునే?	194
క.	ఈ విధ మెమ్మెయి నైనం \| గావింపఁగ వలయు ననుట గల్గినఁ బరదే శావాసుల మగుదుము; మము \| నీ వింకం దగదు తల్లి! నిర్బంధింపన్‌.	195
క.	అని రట్టియెడం గొందఱు \| జననిఁ దొఱఁగి యెక్కడేనిఁ జని; రా భంగిం జనిన తనూజులఁ బేర్కొని \| నెనరు విడిచి, యా నెలంత నిష్ఠురమతియై.	196