శ్రీమహాభారతము - ఆనుశాసనికపర్వము - తృతీయాశ్వాసము - శూద్రున కవశ్యానుష్ఠేయంబైన ధర్మంబు నిరూపించుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

శూద్రున కవశ్యానుష్ఠేయంబైన ధర్మంబు నిరూపించుట (సం. 13-164-4)

క.	లోక హితార్థంబుగ ముని \| లోకోత్తముఁ డాత్మ శిష్యలోకమునకు సు శ్లోకుఁడు పరాశరుఁడు ధ \| ర్మాకారము లెఱుఁగ జెప్పె నంచితచరితా!	270
వ.	అవ్వాక్యంబులు సెప్పెద నందు భవత్ప్రశ్నవిషయంబయిన యర్థంబు నవగతంబగు నాకర్ణింపుము.	271
సీ.	కరుణాఢ్యుఁడగు పరాశరమునివరుఁడు శి \| ష్యులకు నిట్లను నింద్రియోత్కరంబు గెలిచి యంతశ్శత్రుకులమైన కామాది \| వర్గంబు నోర్చి గర్వంబు వదలి త్రైవర్ణికులయెడ భావంబు భక్తిమ \| యంబుగా శుశ్రూష యాచరించి శూద్రుఁ డైహిక సుఖసుగతులఁ బడయు వే \| దాధీతితపముల నాచరించె
ఆ.	నేని నుభయలోక హీనాత్ముఁడగు భూమి \| సురనృపాల వైశ్య శూద్రులకును నధ్యయనము, బలసమగ్రత, వాణిజ్య \| మనుచరత్వ మధిక ధనము లరయ.	272
క.	ఇవి శాస్త్రదృష్టమార్గము \| లవనిసురప్రభృతు లీ సదాచారంబుల్‌ సువిహతములుగా నడపిన \| భువనద్వయమునను బడయఁ బోలుం బెంపుల్‌.	273
తే.	ఇట్లు గా కాత్మధర్మంబు లెడల విడిచి \| వర్ణములు నాలుగింట నెవ్వారలైన దొలఁగ ద్రొక్కినఁ బాటిల్లు దుష్టగతులు \| మన్నకాలంబు పదపడి చన్నయపుడు.	274
వ.	అని పలికి శౌచవిధి యెఱిఁగింపం దలంచి యిట్లనియె.	275
క.	మూత్ర పురీషోత్సృష్టికి \| రాత్రి పగలు దక్షిణోత్తర దిశాముఖతా సూత్రణము వలయునది సం \| ధ్యా త్రయమును నుత్తరంబ యగు నప్పనికిన్‌.	276
క.	పలుకవలదు శౌచక్రియ \| సలుపక మును, సలుపునపుడు జలములు దొడలం జిలుకుట యొప్పదు మృత్తిక \| వలయు నపానంబునం ద్రివారంబు లిడన్‌.	277
క.	గుదతలము నొవ్వఁ దోమినఁ \| గదురును రోగంబు లేపగంధాపగమ ప్రదమగు కొలఁదిన శౌచము \| సదురుగ నా చెప్పినట్ల సలుపఁగ వలయున్‌.	278
తే.	అంబరంబున శౌచజలంబు వడుట \| చెట్ట; శౌచ మల్లల్లన చేఁత మేలు; వామకరశుద్ధి దొల్తఁ ద్రివార మృత్తి \| కా కలనమునఁ దద్ద సేయంగ వలయు.	279
క.	కుడిచేతఁ బిదప డా చేఁ \| గడిగి పొరిన్‌ సప్తమృత్తికా కలనమునం గడుగునది కరయుగము; మఱి \| కడుగవలయు గుహ్య మల్పక మృదాకలనమునన్‌.	280
క.	ఇమ్మెయి గుహ్యతలము శు \| ద్ధమ్ముగ నొనరించి కేల్‌ పదంపడి జలధౌ తమ్ముగఁ జేసి సముత్థా \| నమ్ము పిదపఁ బాదశోధనము సేయఁదగున్‌.	281
క.	జనములు సూచుచునుండఁగ \| జనదు మలము మూత్రమును విసర్జింపఁగ, న ప్పనులకు శౌచాచరణం \| బునకు నవశ్యంబు నోలములు గావలయున్‌.	282
క.	ఆపత్సమయంబున శౌ \| చాపాదన మిట్టి భంగి నబ్బమి మలసం లేపన గంధము వోపఁ గ్రి \| యాపరుఁడై చేయునది మృదాకలనంబున్‌.	283
సీ.	బుద్బుద విరహితంబుగ వారిఁ గరమున \| గొనకొని పొరి డెందమునకుఁ జేరు నట్లుగ నిశ్శబ్దమై యుండ ముమ్మాఱు \| ద్రావి యిన్మాఱు తిర్యగ్విధమున నాస్యంబు దొడసి నీ రంఘ్రుల శిరమునఁ \| బ్రోక్షించి యోష్ఠ సంపుటము ముట్టి నాసికాపుటములు నయనముల్‌ సెవులు మూఁ \| పులు హృదయము నాభితలము మౌళి
ఆ.	ముట్టవలయు హస్తములు పాదయుగమధ్య \| గతములుగ నుద ఙ్ముఖత్వ మొండెఁ బ్రాఙ్ముఖత్వ మొండెఁ బ్రాపించి యిమ్మెయి \| నాచమనము సేయు టార్యమతము.	284
సీ.	ముమ్మాటి జలపానమున నోలి ఋగ్యజు \| స్సామవేదంబులు సంతసిల్లుఁ దొలితొలి వక్త్రంబు దొడయ నధర్వ హ \| ర్షంబును రెండవసారె ధర్మ శాస్త్ర తోషేతిహాస ప్రమోద పురాణ \| సంప్రీతులును గల్గుఁ జరణయుగముఁ బ్రోక్షింపఁ బుండరీకాక్షుండు ప్రియమందు \| నయనంబు లంటిన నలినహితుఁడు
తే.	సమ్మదంబునఁ దేలు నాచమన సంప్ర \| యోగ మిట్టిది వస్త్రయజ్ఞోపవీత ధరణముల నన్నపానతంత్రముల మున్ను \| సేసి పిదపను నిది యనుష్ఠింపవలయు.	285
తే.	ఆస్యశుద్ధి యొనర్చిన యపుడు వోక \| భక్ష్యభోజ్య లవంబులు పండ్ల నడుమ నిలిచి పదపడి పోవుట గలిగెనేని \| నాచమన మాక్షణంబ చేయంగవలయు.	286
వ.	శౌచవిధి సమస్త వర్ణసామాన్య ధర్మంబు, శూద్రునకు నాచమనం బోష్ఠపుటం బొకమరి ప్రోక్షించుకొనుటయు, దానిం గరంబున నడ్డం బొకమరి దొడయుటయు నింతియ.	287
క.	తాను శుచిత్వం బేమిట \| నైనను నేమఱక నియతి నతులితశుశ్రూ షానిరతుండై శూద్రుఁడు \| మానిత విప్రులకు నోడి మనఁగా వలయున్‌.	288
సీ.	అవనీసురుఁడు జపయజ్ఞుఁ డధ్యయనోప \| జీవి తపశ్శోభి; భూవరుండు ప్రారంభయజ్ఞుండు పరమదండోప జీ \| వకుఁడు పాలనశోభి; వైశ్యుఁడమల హవ్యయజ్ఞుఁడు విక్రయాజీవి యాతిథ్య \| పరిశోభి, శూద్రుండు పరిచరత్వ యజ్ఞుండు శుశ్రూషణాజీవి దక్షత్వ \| శోభి; యట్టులు గాని చొప్పు లఖిల
ఆ.	వర్ణజాతులకు నవశ్యంబు; నాలవ \| వాని కెమ్మెయిం ద్రివర్ణభక్తి వలయు నడప యతులవలన విశేషించి \| నిత్యభజనపరత కృత్య మరయ.	289
క.	యతి సర్వాశ్రమ చరణ \| స్థితులకు నుత్కృష్టుఁ డతని తెరవూఁదిన శ క్తత కలిగినవారు శ్రుతి \| స్మృతి విహితాచారులగుట మే లరయంగన్‌.	290
సీ.	ప్రియవాదితయును శాంతియును దాంతియు ననా \| లస్యంబు నతుల శీలంబు గలిగి నా కిది వలయు దీన సుదుస్తరంబును \| ఘోరంబు నైన సంసారజలధిఁ గడతు నేనని భిక్షుకజనంబులకు నెవ్వి \| హితము లప్పనులు సంతతముఁ జేయు చడుగులొత్తుచు నిష్ఠ మడుగుచు నీచత \| ననుచరించుచు ధర్మమున నుపార్జి
ఆ.	తంబులైన యట్టి ద్రవ్యసంచయములఁ \| దృప్తి సేసి దేహగుప్తి నడపి పగలు రేయు నాక పరిచర్య నొనరించి \| శూద్రుఁడిహపరముల సుఖము వడయు.	291
క.	దానోపవాసముల స \| న్మానితగతి లేదు శూద్రునకు యతి దెస స మ్మాననమునఁ దత్పూజా \| ధీనరతిం గాని యెన్ని తెరువులఁ జూడన్‌.	292
తే.	తెరువుఁ దప్పి తూఁగాడుచు నరుగుదెంచు \| యతిఁ గనుంగొని మనమున నడరు పొడమ నెదురుకొని డప్పి తీర్చి సమ్మదముసేఁత \| శూద్రునకు ధర్మవిధి యని శ్రుతులు చెప్పు.	293
చ.	యతి రుజఁ బొందినం దొఱఁగ \| నౌషధ కృత్యముఁ బథ్యమై సమం చితమగు నట్టి భోజనము సేర్చుటయున్‌ మలమూత్రముల్‌ జుగు ప్సితములు గాని భంగిగల చిత్తముతో జలకార్య మోపి వ ర్ణితముగఁ జేఁతయుం గల చరిత్రము శూద్రున కిచ్చు సద్గతిన్‌.	294
క.	ఏ విధమున నోపిన యతి \| భావము దుఃఖంబు వాపుపని సాదర చే తోవృత్తిఁ బూని చేయం \| గావలయును శూద్రుఁడది సుగతి నొందించున్‌.	295