శ్రీమహాభారతము - ఆనుశాసనికపర్వము - పంచమాశ్వాసము - శివుఁడు పార్వతికి రాజత్వ మహిమాతిశయంబు చెప్పుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

శివుఁడు పార్వతికి రాజత్వ మహిమాతిశయంబు చెప్పుట (సం. 13- అను- 1-15-895)

సీ.	‘అధికపుఁదపమున నైనది రాజత్వ; \| మట్లు గావునఁ బేర్మి నతిశయిల్లు; జనములచే మ్రొక్కుగొనుటకు నిగ్రహం \| బునకు ననుగ్రహంబునకు శక్తుఁ డై యుండు నతఁడు; తదీయ సునీతియ \| విను ముదమున రాజు వినయపరునిఁ జేసి యెల్లజనంబు శిక్షించు, నింద్రియ \| జయమును నరివర్గజయముఁ బడయు,
తే.	నెఱిఁగి యుపధా విశుద్ధుల నిడు నమాత్య \| పదవి, కనురక్త సారవద్బలముఁ బ్రోచు; హితవరుల మిత్త్రులుగఁ గొను నిలకు మేలొ \| నర్చు, దుర్గంబు రక్షించుఁ, గూర్చు ధనము.	045
వ.	ఇవ్విధంబున సప్తాంగ సంపన్నత్వంబు నొంది.	046
ఇవ్విధంబునన్‌= పై పద్యంలో నిరూపించిన విధంగా.
క.	చేయఁ డపాత్రవ్యయములు \| సేయుం బాత్రవ్యయంబు సేయున్‌ నిజ ర క్షాయత్న మెల్లతెఱఁగులఁ \| బాయక ధర్మంబు సేయుఁ బాపము దొఱఁగున్‌.	047
ఆ.	ఆచరించు దండ మక్రోధకాముఁడై \| చారదృష్టిఁ జూచు శత్రు కృత్య ములను, నాత్మదేశ పుర పరివారవి \| ధముల సత్యభాషణముల నెగడు.	048
క.	ఉద్యోగము ప్రియవాదిత \|విద్యాపరినిష్ఠ సంధి విగ్రహ విహతా వద్యత దీనానాథ వి \| పద్యాపన మాజ్ఞవెరవు వాటించుఁ దగన్‌.	049
ఆ.	కయ్యమునకు నెపుడుఁ గాలు ద్రవ్వఁడు, తగ \| వైన రణము శూరుఁడై యొనర్చు; యజ్ఞ దాన విధి పరాయణుఁడై యుండు \| ని త్తెఱంగు వృత్త ముత్తమంబు.	050
క.	ఈ నీతులకు విరుద్ధము \| లైన పనుల నరకములకు నరుగు నృపతి పా పానీత దుఃఖ మొకతఱి \| మాను నొరుల కతని కెపుడు మానక యుండున్‌.	051
ఆ.	భావశుద్ధి గలిగి యీ వినీతులఁ బూని \| ప్రజల కెవ్వఁ డతుల రక్షణంబు సేయు నట్టి విభుఁడు సిరియును గీర్తియుఁ \| గాంచుఁ బుణ్యలోక గతియుఁ బడయు.’	052
క.	అనుటయు ‘ధర్మ రహస్యము \| వినఁ గోరెద’ ననిన శాంభవికి శంభుం డి ట్లనియె ‘నహింస రహస్యం \| బనఁ బరఁగును ధర్మజాత మఖిలమునందున్‌.’	053
వ.	అనిన విని యా జగన్మాత యవ్విశ్వధాతతో ‘హింసావర్జనం బే జనులకుం జెల్లదని చూచెద; నహింస తెఱం గెఱింగింపవే’ యనిన నద్దేవుం ‘డది నీ తలంచినట్ల; నేలం బిపీలికా ప్రముఖంబుల నాకసంబున మశకాదుల మఱియుం బేను నల్లి సీరపేను లోనైన జంతువులం జంపక యెవ్వరికి మానరా; దట్లు గావున.	054
చ.	ఫలము దళంబునుం దొడిమఁ బాయుట, రాలిన వానిఁ గొంచు నా కలి కెరవేసి గోరసము కార్యమునట్టుల నిర్వహించి బు ద్ధులు వెలిలేక నిశ్చలతఁ దోయజపత్రనిభాక్షి! చిత్రరూ పులొకొ యనంగ నుండు శమ పుణ్యులు సూవె యహింసనాత్మకుల్‌.	055
తే.	అదియ శ్రుతిచేత ధర్మ రహస్య మనఁగఁ \| బడియె’ నని చెప్పి మఱియును భవుఁడు దేవి కిట్టులను ‘నట్లుగాక యహింస తెఱఁగు \| గలదు వినుము విశేషించి కమలనయన!	056
తే.	విధి వశంబున మృతిఁ బొందు వివిధ జంతు \| నిచయమం దనహంకార నిష్ఠుఁడైనఁ బురుషుఁ గల్మష మేమియుఁ బొందనేర; \| దెట్టు లంటేని విను మది యేర్పరింతు.	057
సీ.	దివియలోఁ బడుఁ బ్రువ్వు, దివియ యెత్తినవారిఁ \| బాపంబు వొందునే, యోపి దున్న నాఁగేటిమొనఁ జచ్చు నానావిధ ప్రాణు \| లన్నరుఁ బొందునే యఘము? వారు తమపనుల్‌ సేయ విధాతృవశమున నా \| యువు దెగినట్టి జంతువులు సచ్చు; నేము సంపితి మని యించుకేనియు నహం \| కారంబు వారికిఁ గలుగ; దట్లు
తే.	గానఁ జూవె వారిఁ గల్మష మొందదు; \| పుణ్యపాపములకు బుద్ధి మూల’ మని శివుండు మఱియు నను ‘హింసవోలెనై \| యధిక ధర్మమైన విధము వినుము.	058
క.	దైవగతిఁ జేసి తమకుం \| జావవలసి గోవు లొండు చా వొల్లక స ద్భావమున రంతిదేవుని \| కావించు మఖమునఁ బశుతఁ గైకొని నెమ్మిన్‌.	059
వ.	అనేక సహస్రంబు లరుదెంచి.	060
క.	తము విశసించుట కా భూ \| రమణుని వేడంగ నతఁడు రాజీవాక్షీ! క్రమమున విశసింపఁగఁ జ \| ర్మములు దరులు గాఁగఁ బాఱె రక్తము నదియై.	061
క.	ఆచర్మణ్వతి యను నది \| గోచరమే వర్ణనమునకుం బ్రియ మగు కం పై చవిచేయం బొలిచి య \| నీచమహిత సలిల మయ్యె నెత్తురు సుదతీ!	062
క.	స్నానమునఁ బానమున నా \| కానందము సేయు నమ్మహానది; గోసం తానము దివికి నరిగె; న \| మ్మానవపతిఁ జెప్పనేల? మధురాలాపా!	063
క.	పరబలముపై నడరి నె \| త్తురు వఱ్ఱులు వాఱఁ జంపుదురు దురమున న ప్పరుసదనంబును బుణ్యో \| త్తర మని వేదములు సెప్పుఁ దనుతరమధ్యా!	064
క.	పోరుల యందలి మరణము \| మారణముం బుణ్యలోక మహిత మహిమకుం గారణ; మెఱుఁగు మహింసా \| కారం బిట్టి దని నీవ కమలదళాక్షీ!’	065
సీ.	అని చెప్పి వెండియు హరుఁడు పార్వతితోడ \| నిట్లను ‘వేఁటకు నెలయు టఘము కాదు; సస్యములు మృగములచేత నశించు; \| జగమెల్ల నిర్మనుష్యంబు గాఁగఁ గోరు మృగము; లది కారణంబుగ మృగ \| హతి రాజులకు ధర్మమయ్యె; నట్లు గాక మృగములకుఁ గలుగు సద్గతి రాజు \| చే మృతిఁ బొందినఁ జెలువ! వినుము
తే.	దండ్యు దండింపకుండు, ట దండ్యు దండ \| నంబు గూర్చుట, విప్రుమనంబు నొచ్చు నట్టి పనిసేఁతయును విను మనపరాధి \| తనువు నొంచుట సూ హింస ధరణిపతికి’.	066
వ.	అని బోధించి.	067
క.	‘భూసురుల కలుక వుట్టం \| జేసి నహుష ముఖ్య నృపులు చెడుట ప్రసిద్ధం బాసురపతి విప్రునలుకఁ \| గాసిఁ బడఁడె? తెలచి పడసెఁ గాదె నయనముల్‌?	068
క.	కావున విప్రారాధకుఁ \| డై వెలయు విభుండు రాష్ట్ర మతనిధనము సై న్యావలి బంధుల విప్రుల \| దీవనలం బొదలు నింత తెల్లము దేవీ!’	069
వ.	అని నిర్దేశించి కపర్ది గౌరితో వెండియు.	070
ఆ.	‘పరమ మంత్రవిధులఁ బశువులు యూపంబు \| లందుఁ గట్టఁబడి మహాశుచిత్వ విభవ మొందు విహిత విశసన క్రియ మేను \| విడిచి దివ్యసుఖము వడయుఁ బొలఁతి!	071
క.	హోమ విధులఁ దన్మాంసము \| లామిషములు గాఁగ నొసఁగి యమరుల నగ్ని ష్టోమాదులఁ బ్రోవఁగఁ బర \| మామిత సౌఖ్యములు గల్గు యజమానులకున్‌.	072
క.	శ్రుతి విహితహింస హింసగ \| మతిఁ దలఁపఁగ రాదు ముని సమాజం బిది దు ష్కృత తతిఁ బాపెడు పరమ సు \| కృతమని కొనియాడుఁ గాన గీర్వాణనుతా!	073
ఆ.	అని యహింస తెఱఁగు లన్నియు నెఱిఁగించి \| ‘యింక నేమి వినఁగ నిచ్చసేసె?’ దనిన రుద్రు నడిగె నద్రిజ ‘జనుల జీ \| వనము తెఱఁగు లెల్ల వనజనాభ!’	074
సీ.	అడిగిన నద్దేవి కద్దేవుఁ డిట్లనుఁ \| ‘ గాంత! మానుష్యంబు కర్మభూమి; సుఖదుఖమూలముల్‌ సురతిర్యగాత్మక \| త్వంబు; లట్లగుట విత్తంబు వలయు మనుజుల; కెట్లన్న విను ధర్మకామముల్‌ \| విత్తసాధ్యంబులు; విద్య వార్త సేవ కార్షత యర్థసిద్ధికి మూలముల్‌; \| విద్యవానికి ననవద్యతయును’
ఆ.	గర్షకునకు నేల కాల మెఱుంగుట, \| జట్టికాని కేది సంభవించె నందు విలువ మొదలునగు లాభమును నెడ \| వ్యయము గల్గుటయు శివ ప్రదములు.	075
క.	పసులం బాలించునతఁడు \| విసువక యేమఱక వాని విధము లెఱిఁగి ప్రో చి సమర్థుం డగు; వెరవునఁ \| బసిఁ గను సేవకుఁడు ధనముఁ బడయుఁ బొగడుతోన్‌.	076
క.	వంచనయును జాడ్యంబును \| నించుకయును లేక ప్రభువు నిష్ట మెఱిఁగి తాఁ బంచిన పని వెరవునఁ గా \| వించిన కర్మకరుఁ డొందు విపుల ధనంబుల్‌.’	077
వ.	అని వెండియు.	078
క.	‘పరధన పరదారల నప \| హరింపమియు, దేవపితృ సమారాధనముం గరుణయు నతిథి సపర్యయు \| గిరితనయా! యెల్లవారికిం గృత్యంబుల్‌.’	079