శ్రీమహాభారతము - శాంతిపర్వము - చతుర్థాశ్వాసము - భీష్ముఁడు ధర్మజునకుఁ గాలచక్రప్రభావం బెఱింగించుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

భీష్ముఁడు ధర్మజునకుఁ గాలచక్రప్రభావం బెఱింగించుట (సం. 12-204-7,8)

ఆ.	వ్యక్త సప్తధార మవ్యక్త నాభంబు \| షోడశకవికార సుపరిమండ లంబు ధ్రువ మధిష్ఠితం బాత్మచేతఁ జ \| క్రంబు దిరుగుచుండుఁ గాలవశత.	279
క.	ఈ చక్రంబున సకల చ \| రాచరమయ మైన లోక మవశానిష్ఠా గోచరమై చరియించుట \| సూచికొనన్‌ వలయుఁ దత్త్వశోధన దృష్టిన్‌.	280
తే.	పొందు సత్త్వరజస్తమంబులు విశుద్ధు \| నంతరాత్మఁ బాంసువ్రాత మనిలుఁ జెందు నట్లు సద్వివేకమునఁ దదంతరంబు \| బుధుఁడు గాంచి యగ్గుణములఁ బొరయకుండు.	281
క.	వేదాంతవిదుఁడు దుర్లభుఁ \| డాదరము ప్రవృత్తి లక్షణాన్వితమగు ధ ర్మోదయమంద కలుగు నది \| లే దరయ నివృత్తి సౌఖ్య లీనత్వమునన్‌.	282
క.	ఆర్యులుఁ బ్రవృత్తి లక్షణ \| కార్యంబులచేతఁ జేసి గ్రాహ్యము నగు త ద్ధుర్యత్వ మందు విడువర \| నార్యములగు మదనమద భయక్రోధాదుల్‌.	283
తే.	వినుము దేహాభిమానికి వీని నెల్లఁ \| దొఱఁగ దొరకొన దెంత శాంతునకునైనఁ గాన ఏమిట దేహాభిమాన మెడలు \| నట్టి చూ పభ్యసించు వేదాంతవిదుఁడు.	284
ఆ.	అడవి సొచ్చి యంతకంతకు నవులకు \| నతికుతూహలమున నరిగి యరిగి చూచుచుండునట్లు సూవె సంసార కా \| ననము నందుఁ దిరుగు జనుల నడపు.	285
క.	విను తెవు లుడుపఁగ భేషజ \| మునకుం దలకొనిన చందమున మది సత్యం బును శౌచము శమమును దమ \| మును నెలకొలుపంగవలయు మోహచ్యుతికిన్‌.	286
తే.	భూమి మొదలుగఁ గల భూతములకు నింద్రి \| యముల కన్నింటికిని సత్త్వ మాదియైన గుణములకు నెల్ల జగములకును దదీశ్వ \| రునకు నరయ నహంకార మునికిపట్టు.	287
తే.	స్మృతియు సంప్రీతియును బ్రసన్నతయు మఱియు \| నీదృశములును సత్త్వగుణోదితములు రాగలోభ రోషాదులు రాజసములు \| దర్పశోక ప్రముఖములు దామసములు.	288
క.	జ్ఞానమునకు నగ్గుణసం \| తానం బడ్డంబుగాన తత్ప్రతిహతికై పూని మును సాత్త్వికమునను \| మానస మూన్పంగ వలయు మహనీయధృతిన్‌.	289
క.	విను సాత్త్వికములు మది నెల \| కొని రాజసతామసములకును వినతత్వం బొనరించుఁ బదంపడి స \| త్వనిరూఢత బోధసంపదకు హేతు వగున్‌.	290
తే.	క్రియ లహంకారమునఁ గల్గుఁ గ్రియలవలన \| దేహసంబంధ మెడలక తిరుగవలయు జన్మపర్యాయములయందు జన్మ మనఁగ \| మిళితనవశుక్లశోణితకలితవృత్తి.	291
ఆ.	మూత్రమునఁ బురీషమున నూనుచును గర్భ \| మునఁ బ్రవర్ధనమ్ముఁ బొంది వెడలి సంతతానుబంధ సంసార దుఃఖ ని \| ర్మగ్నుఁ డగుచు నుండు మానవుండు.	292
క.	ఇంతకు మూలము దృష్ణా \| తంతులతయ వత్స! వినుము దానికి నడరం గాంతాజనంబు దొలు ప్రాఁ \| కింత యెఱిఁగి తృష్ణ తొఱఁగు టిచ్చు విముక్తిన్‌.	293
క.	జ్ఞానాజ్ఞానంబులకుం \| దాన యుపాశ్రయము బుద్ధి తత్త్వాహంకా రానూన లక్షణాఢ్యం \| బైన యెఱుక దాని జీవుఁ డని చెప్పు శ్రుతుల్‌.	294
ఆ.	అతఁడు కాలకలిత మైన కర్మమున సం \| సార వర్తనంబు సల్పుచుండు స్వప్న సంప్రవృత్తి సలిపెడు నరుమాడ్కి \| నింద్రియములతోడ నెనయ బెరసి.	295
క.	రాగ పరిలిప్తమానస \| యోగంబున నింద్రియంబు లుల్లసితము లై భోగు లగుట యుడిపిన నప \| రాగత సంసార దుర్విరామము సేయున్‌.	296
క.	పురుషు లఖిల భూతములను \| బురుషులలో భూమిసురులు భూమిసురులయం దరయంగ మంత్రవేదులు \| వరు లధికులు బోధయుతులు వారలకంటెన్‌.	297
క.	జ్ఞానంబు దృష్టి నరునకుఁ \| గాన నయనహీను నడపు కరణి యగుటఁ బ్ర జ్ఞాన విహీనుని నడవడి \| దీని నెఱుఁగ వలయు నెఱుక దెచ్చికొనంగన్‌.	298
క.	క్షమయును సత్యంబును శౌ \| చమును సుధర్మములు! బ్రహ్మచర్యం బత్యు త్తమ ధర్మము; వానికిఁ జి \| త్తము నలవఱుపంగవలయు ధైర్యము పేర్మిన్‌.	299
క.	పరిహాసము భాషణమును \| నిరీక్షణము లోనుగాఁగ నింద్యంబులు సుం దరులయెడ దీని కేమని \| చొరఁదగ దట్లైన మనసు సొత్తురు సుదతుల్‌.	300
క.	విను మాంసాస్థిమయం బని \| వనితాంగము సద్వివేక వైభవమునఁ గాం చిన నందు మది దగుల; దా \| పనికిని నాడీ విశుద్ధి ప్రాపగుఁ బుత్రా!	301
క.	శారీరస్థితికిఁ బ్రథమ \| కారణమై యుండు నాడికాదశకము; సం చారిక లగు నింద్రియముల \| కారయ నాడికలు మఱియు నై దమలమతీ!	302
తే.	స్థూల భంగులు పదియును సూక్ష్మ భంగు \| లైదు నివి; వీనికంటె నత్యంత సూక్ష్మ భంగి హృదయంబు నడుముగాఁ బరఁగియున్న \| నాడియది సర్వగత యగుఁ జూడఁ జూడ.	303
క.	ఆ చూపు మరిగి చిత్తం \| బే చవికిం బోదు; పోయె నేని మరలుపన్‌ గోచరమగు వెలిచవులం \| బాచిన లోచవిన నిలిచి పరమాత్మఁ గనున్‌.	304
క.	ఆ విధము శుక్లగతి గను \| భావమునకుఁ గాని పట్టువడదు; వినుము! శు క్లావేశము సంకల్పజ \| మావాసము శుక్లమునకు నఖిలాంగకముల్‌.	305
క.	అరయఁగ సంస్పర్శనమునన \| తిరుగుడువడు శుక్ల మనుట తెఱఁగే? సంక ల్పరతింగలదే? చోఁకెడఁ \| జరింపకుండంగ వలయు సంకల్పంబుల్‌.	306
తే.	అత్రిముని యింద్ర దైవత్య మని జనులకుఁ \| దెలిపె; నది కారణముగ నింద్రియ మనంగఁ బరఁగుఁ జూవె నృబీజంబు పరమ మెల్ల \| ధాతువుల కది విను పుత్ర! దాని విధము.	307
ఆ.	శుక్లమునకు మనసు సూక్ష్మ రూపము; మనో \| బలము నిల్వరింపఁ బక్వబుద్ధి యోపుఁ; దరుణవృద్ధు లోప రజ్ఞాన దౌ \| ర్బల్య మూఢ వికలభావు లగుట.	308
క.	కావున శుక్ల స్థితికిం \| గావించినయట్టి పుణ్యకర్మము లగు స త్సేవిత యమనియమాదుల \| త్రోవ సొరఁగవలయు విషయ దూరాత్మకుఁడై.	309
క.	అరయఁగ విషయము లెంతయు \| దురంతములు; వానియందుఁ దొడరినఁ జేటుం బొరయుదురు దొడరకున్నం \| బరమపదవి యమ్మహానుభావులకు నగున్‌.	310
క.	జననము జరయును మరణం \| బును మొదలుగఁ గలుగు దుఃఖములు లోకమునం గనుఁగొని బుధుండు మోక్షం \| బున కుద్యోగించు నియతిఁ బూతహృదయుఁ డై.	311
తే.	వాఙఙ్మనః కాయములు శౌచవంతములుగఁ \| జేసికొని యనహంకారశీల శాంత బుద్ధియై నిరపేక్షతఁ బొంది యఖిల \| భూతదయ గల్గి మెలఁగంగ బోధ మొందు.	312
క.	మనసును వాక్కును గాయం \| బు నియంత్రితములుగఁ జేసి పొందుదురు ధనం బునకై మ్రుచ్చులు దానిం \| గనుఁగొనఁ గావలదె మోక్షకాంక్షికి? వత్సా!	313
ఆ.	బుద్ధిఁ గొని మనంబు వోనీక నిలిపి మ \| నోభియుక్తి నింద్రియముల నాఁగి విషయసమితి నెడల విడిచిన వానికి \| ననిమిషులు ప్రసన్ను లగుదు రనఘ!	314
క.	విను దేవతాప్రసాదం \| బున నిర్మల యోగతంత్రములు పనుపడు న య్యనువున నిశ్చలమతి ని \| ల్చునది శిథిలితాన్నపాన సుఖతృష్ణుం డై.	315
క.	శాక కణ మూల ఫల పి \| ణ్యాకాదుల భైక్షమైన యన్నంబున ని శ్శోకత నాఁకలివుచ్చుచు \| లోకాలోకంబున నచలుఁడు గావలయున్‌.	316
క.	జ్ఞానమ యింధనముగ వి \| జ్ఞానాగ్నిం బ్రబలఁజేయ జరయు మరణమున్‌ నానావిధ దుఃఖంబులు \| లేని యమృత మక్షరంబు లెస్సై తోఁచున్‌.	317
క.	విని నిద్రాదోషంబునఁ \| గను కలల రజస్తమో వికారంబులచే మనసు దిరుఁగఁబడఁగాఁ గఱ \| చినవి మఱచి యపుడు దుష్టశీలుండ యగున్‌.	318
వ.	అది యోగి కొప్పదు గావున.	319
క.	వినుతజ్ఞానాభ్యాసం \| బున సమధిక జాగరత్వముం బడసి సకృ జ్జనితం బగు నిద్రాభర \| మునుఁ బొందును యోగి యదియుఁ బోఁ ద్రోచుఁ దుదిన్‌.’	320
వ.	అని వెండియు.	321