శ్రీమహాభారతము - అశ్వమేధపర్వము - తృతీయాశ్వాసము - జనమేజయునకు వైశంపాయనుఁ డుదంకుని చరిత్రంబు చెప్పుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

జనమేజయునకు వైశంపాయనుఁ డుదంకుని చరిత్రంబు చెప్పుట (సం. 14-55-1)

సీ.	అతనికి గురుభక్తి కతనఁ జొప్పడియె న \| త్తెఱఁగు పెం; పది విను తెలియ; నతఁడు తన గురుండైన గౌతమునకు శుశ్రూష \| నియతిమైఁ జేయ సస్నేహ భక్తి కంబుగఁ బెద్దయుఁ గాలంబు చనిన, నా \| సంయమిపతి శిష్య సమితి కెల్ల వివిధవరము లిచ్చి, వీడ్కొల్పి, పుచ్చి, యు \| దంకుని దిక్కును దలఁప కుండె;
ఆ.	అత్తపఃపరాత్ముఁ డతినిష్ఠఁ బరిచర్య \| నడపు, చొక్కనాఁడు కడును వ్రేఁగు గలుగునట్టి వంటకట్టియమో పఱ్ఱు \| గుదియ మోచి తెచ్చెఁ గురువరేణ్య!	072
క.	అటు మోచి తెచ్చి యం దొక \| జట పెద్దయుఁ దగిలియుండ, సరభసముగ వై చుటయు దెగి, మోపుతో ముం \| దట నది పడియెను జరాసితచ్ఛవి మెఱయన్‌.	073
సీ.	దాన నన్నియతుండు దనవయఃపాకంబు \| నెఱిఁగి, శోకంబున నేడ్వ, నమ్మ హాముని యశ్రువు లంజలిఁ బట్టంగ \| నిజపుత్త్రిఁ బనిచె; నన్నీరజాక్షి రయమునఁ బట్టి కరంబులు వేఁడిమి \| నెరిసిన విడిచిన, ధరయుఁ దలరె; నమ్ముని యా శిష్యు రమ్మని చేరంగఁ \| బిలిచి, ‘నీ వేటికి నలఁతఁ బొందె!’
ఆ.	దనిన, నతఁడు ‘శిష్యులందఱపైఁ గల \| కరుణ మీకుఁ బెద్దకాల మేని మునివరేణ్య! నావలన లేదు; దానికి \| నుమ్మలింప కెట్టు లుండవచ్చు?’	074
వ.	అనుటయుఁ గృప చిగురొత్తు చిత్తంబుతోడ.	075
క.	‘ఎలప్రాయ మిచ్చితిని నీ \| కలఘుమతీ! యిచ్చెదను మదాత్మజ, నుల్లం బలరఁగఁ బెండిలి గ’ మ్మని \| పలికి, మఱియు నా తపస్విపతి యి ట్లనియెన్‌.	076
క.	‘నీ తేజంబు సహింపఁగ \| నీ తామరసాక్షి దక్క నెవ్వరికిఁ దప స్స్ఫీతా! శక్యముగా; దిది \| చేతోగతిఁ జూచి, తగవు సిద్ధించుటకై.	077
వ.	ఇమ్ముద్దియకును.	078
క.	తను వొండుగఁ జేసెద; నది \| జననాంతర మెట్టు లట్ల సజ్జననుత! నీ వనుమానము దక్కుము, యౌ \| వనమును గైకొనుము, కన్య వరియింపు తగన్‌.	079
వ.	అధర్మంబు గాకుండు నట్లుగా వరంబిచ్చితి’ నని యనుగ్రహించి, యక్కన్యకారత్నంబునకును.	080
చ.	తనులత యొండు చేసిన, నుదంకుఁడు యౌవనలక్ష్మిఁ దాల్చి య వ్వనిత వివాహమయ్యె నృపవర్య! పదంపడి యమ్మునీంద్రుతో ‘ననుఁ బనిగొండు మీరలు మనంబున నెద్ది దలంచి వేడ్క సే సిన నది దెత్తు; మీకరుణఁ జేసియ కల్గెడు నాకు శక్తియున్‌.’	081
క.	అని విన్నపంబు సేసిన \| విని దక్షిణఁ బ్రీతియగుట వే ఱొరులకుఁ గా కనఘ! భవదీయ చరితం \| బునఁ జూవే నాకు ననియె ముని మనుజేంద్రా!	082
తే.	అంత నిలువక మునిపత్ని కతఁడు భక్తి \| నెఱఁగి తల్లి! మీ రానతియిండు, మీకు వలయునట్టి పదార్థ మవశ్యమును స \| మాహరింతు నే, ననుటయు నయ్యహల్య.	083
చ.	‘వలవదు; లాఁతి వాఁడవె? భవద్గుణతోషిత గౌతమాంచి తో క్తులు మది నూఁదు మన్నను నకుంఠిత చిత్తత నొత్తి పల్కె న య్యలఘుతపస్వి యాసతి ప్రియంబున మిత్త్రసహాఖ్యు దేవికుం డలములు దెమ్ము; నాకుఁ బ్రకటంబుగఁ బెంపు వహింపు తమ్ముఁడా!	084
వ.	అని యిట్లు పనిచిన నాతండు ప్రీతుండయి యప్పనికిం జనియెఁ; బదంపడి గౌతముఁ ‘డుదంకునిం బొడగాన; మెచట నున్నవాఁ? డని యహల్య నడిగిన నా భృగువంశవరుం డరిగిన తెఱంగెఱింగించిన, నద్దయాళుం డద్దేవి యాననం బాలోకించి.	085
క.	ఆ సౌదాస నరేంద్రుం \| డాసుర చరితుండు; శాప మాతని నటు కాఁ జేసిన యది; మానుషమాం \| సాసక్తుం డగు టెఱుంగఁ డమ్ముని యతనిన్‌.	086
సీ.	అకట! యెట్లగునొక్కొ!’ యనుపల్కు కృపదోఁపఁ \| బలికిన, నమ్ముగ్ధ భయము గొనుచు, ‘నెఱుఁగ నిట్లగుట, మునీశ్వర! నా మీఁది \| దయ చిగురొత్త నాతనికిఁ గీడు రా కుండునట్లుగాఁ జేకొని కావవే’ \| యనిన నా సంయమి ‘యంత వెఱవ నేల? యే నతనికి నెడరు రానీ’ నని \| తగ నూఱడించె; నుదంకుఁ డరిగి
ఆ.	మనుజ రక్తసిక్త తనువును, గోర మీ \| సములు, వృత్తలోచనములు నైన యుగ్రమూర్తితోడ నొక్క శూన్యాటవి \| నెలమి నున్న యన్నరేంద్రుఁ గాంచె.	087
క.	ముని యిట్లు నెమ్మిఁ గాంచినఁ \| గని యతఁ ‘డాఁకొనుటఁ జేసి గాసిలి యెచ్చోఁ గను వాఁడనొ? తగు భక్ష్యం? \| బనుచుండఁగ వచ్చితివి ప్రియంబుగ’ ననుడున్‌.	088
వ.	ఉదంకుం డతని కిట్లనియె.	089
క.	‘గురుకార్యంబునకై భూ \| వర! నిన్నుం గాన నేను వచ్చితి; గుర్వ ర్థ రతులు హింస్యులు గా; రి \| ట్లరయక యాడుదె యధర్మ మగు మాట నృపా!	090
వ.	అనుటయు.	091
క.	‘దినమున మూఁడవ యామం \| బున నపరార్ధంబు యోగ్యముగ నాహారం బునకుం గల్పించిరి నా \| కనిమిషు, లటు గాన మాన; నాఁకలి పుత్తున్‌.’	092
సీ.	అని పల్కె సౌదాసుఁ; డమ్ముని ‘యట్లేని \| నధిప! మద్గురు కార్య మాచరించి, వచ్చెద మగుడ నవశ్యంబు; నా మాట \| ననృతంబు చొరదు; నీ వర్థికోటి కిష్టపదార్థంబు లిత్తు; పాత్రమ యేను; \| గురులకుఁ గాఁగ నా కోరు కోర్కి నీవ తీర్తని కృత నిశ్చయత్వంబున \| నరుగుదెంచిన వాఁడ’ ననుడు నృపతి
ఆ.	‘యట్లకాక; యేమి యర్థించి వచ్చితి; చెప్పు ‘మనిన నతఁడు చిత్త మలర ‘ననఘ! నీదు పత్ని యర్థిమై ధరియించు \| కుండలంబు’ లని యతండు సెప్పె.	093
వ.	చెప్పిన విని యమ్మనుజవరుం ‘డొరులధనం బిచ్చు వారలు గలరె? కుండలంబు లడుగ కొండెద్దేనియు నడుగు’ మనుటయు, నాసంయమి ‘నీవు నెపంబిడి త్రోవం గలవాఁడవు గావే నన్యవస్తువు లొల్ల’ నని పలికిన, నా భూవల్లభుం డమ్మాట కియ్యకొని, ‘యాన్నాతి యున్న చోటికిం జను; మేఁ బుత్తెంచితి, నని చెప్పి, నీ వాంఛితం బెఱింగింపు’ మని నియోగించిన, నమ్ముని ‘యద్దేవి యెచ్చోట నున్న యది?’ యని యడిగిన నప్పుడమిఱేఁ ‘డల్లదె తన్నివాస ప్రదేశం’ బని చూపినం బోయి.	094
సీ.	అద్దేవిఁ గని యతఁ డట్ల చెప్పిన ‘ముని \| వల్లభ! నా కానవాలు దెమ్ము నృపుపాల’ ననియె నన్నెలఁత; యుదంకుండు \| చనుదెంచి విభు నభిజ్ఞాన మడిగె; నాతఁ ‘డీగతి సేమ మగు నని నిష్ఠింప \| రా; దిది వెలిగాఁగ లేదు వేఱ గతియును ననుపలు కతివకు నా యిచ్చు \| వర్ణితాభిజ్ఞాన నిర్ణయముగఁ
ఆ.	జెప్పు; మనిన సంతసిల్లి యమ్మదయంతి \| కడకు నరిగి, తత్ప్రకారమునన పలుకుటయును, ‘భర్తపనుపున నిచ్చెదఁ \| గుండలములు నీకు గురుహితార్థి!’	095
వ.	అని యక్కొమ్మ యమ్మహితాత్మునితో మఱియును.	096
సీ.	‘సురులు గంధర్వులు నురగులు నిక్కుండ \| లములకుఁ బెక్కుపాయముల వేచి తరుగుదు; రెంగిలి పొరసిన, నేమఱి \| నీవు నిద్రించిన, నేల నిడిన, నపహరింతురు; భక్తి నర్చించి యివిదాల్ప \| నాఁకలి నీరువ ట్టగ్నిభయము విషవికారము, భూతబేతాళ బాధలు \| పొరయవు; వినుము, బాలురకు నైనఁ
ఆ.	బెద్దవారి కైనఁ బెట్టిన నయ్యయి \| కొలఁది నమరియుండుఁ; గురియుఁ బసిఁడి; వీని నప్రమత్త వృత్తిమైఁ గొని చను \| మయ్య! గురులు నిన్ను నభినుతింప.’	097